Giải Bài 6 trang 87 SBT Ngữ văn 8
Đề bài
Những thủ pháp trào phúng được dùng trong đoạn trích: cường điệu, tạo đối nghịch, thoại bỏ lửng,…
(văn bản: Lão hà tiện (trích) – Mô-li-e)
Gợi ý trả lời
Những thủ pháp trào phúng trong đoạn trích *Lão hà tiện* (Mô-li-e)
Mô-li-e đã kết hợp nhiều thủ pháp gây cười để lật tẩy và châm biếm thói keo kiệt, tham lam đến mức mất hết nhân tính của lão Ác-pa-gông. Có thể chỉ ra và phân tích các thủ pháp tiêu biểu sau:
a) Cường điệu (phóng đại)
Tác giả đẩy thói hà tiện của Ác-pa-gông tới mức cực đoan, phi lí để làm bật tính cách nhân vật. Khi mất tráp tiền, lão không đau khổ như mất một vật, mà gào thét như mất chính mạng sống của mình: lão kêu "Tôi chết mất", "người ta giết tôi", lão nghi ngờ tất cả mọi người, thậm chí túm lấy chính bàn tay mình, nghi ngờ cả chính bản thân. Sự phóng đại cảm xúc đến mức thái quá ấy biến nỗi đau của lão thành lố bịch, khiến người đọc, người xem bật cười mà vẫn thấy rõ bản chất: với lão, tiền còn quý hơn con người và tình thân.
b) Tạo đối nghịch (tương phản)
Tiếng cười bật ra từ những cặp đối nghịch được đặt cạnh nhau:
- Đối nghịch giữa *lời nói* và *hành động*, giữa *hình thức* và *bản chất*: lão giàu có nhưng lại sống bủn xỉn, khổ sở, tự hành hạ mình.
- Đối nghịch giữa giá trị *tiền bạc* và giá trị *tình cảm con người*: lão coi trọng tráp tiền hơn cả con cái, tình yêu, danh dự.
- Đối nghịch giữa cách lão *tự đánh giá mình* (một người đáng thương, bị hại) và cách người đọc *nhìn nhận lão* (một kẻ lố bịch, đáng cười). Chính sự vênh lệch đó tạo nên chất hài và ý nghĩa phê phán.
c) Thoại bỏ lửng (câu nói đứt quãng, nói hụt)
Trong cơn hoảng loạn, lời thoại của Ác-pa-gông trở nên rời rạc, đứt quãng, nói chưa hết câu đã bỏ lửng, hỏi rồi lại tự trả lời, lẫn lộn giữa tự nói với mình và nói với khán giả. Nhịp thoại gấp gáp, chắp vá ấy diễn tả tâm trạng rối bời, mất tự chủ của nhân vật, đồng thời tạo hiệu quả gây cười: người xem thấy một con người tỉnh táo khi tính toán tiền nong bỗng hóa ngớ ngẩn, mê muội khi liên quan đến tiền.
d) Một số thủ pháp hỗ trợ khác
- Độc thoại hướng ra khán giả: lão vừa than vãn vừa như đối thoại trực tiếp với người xem, kéo khán giả vào tình huống để cùng chứng kiến và chế giễu.
- Hành động kịch và ngôn ngữ cơ thể lố bịch (quơ tay, tự túm tay mình, chạy đi chạy lại) làm tăng tính khôi hài của sân khấu hài kịch.
Kết luận: Bằng việc phối hợp cường điệu, tạo đối nghịch, thoại bỏ lửng cùng độc thoại hướng ra khán giả, Mô-li-e đã khắc họa thành công một tính cách điển hình — kẻ hà tiện — và qua tiếng cười sảng khoái, nhà văn phê phán thói keo kiệt, tham lam làm méo mó, tha hóa nhân cách con người.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.