Sách bài tập Toán 10 Tập một

Giải Bài 2.29 trang 28 SBT Toán 10

Bài 4. Hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn

Đề bài

Giả sử một người ăn kiêng cần được cung cấp ít nhất 300 calo, 36 đơn vị vitamin A và 90 đơn vị vitamin C mỗi ngày từ hai loại đồ uống II và IIII. Mỗi cốc đồ uống II cung cấp 60 calo, 12 đơn vị vitamin A và 10 đơn vị vitamin C. Mỗi cốc đồ uống IIII cung cấp 60 calo, 6 đơn vị vitamin A và 30 đơn vị vitamin C. Biết rằng một cốc đồ uống II có giá 12 nghìn đồng và một cốc đồ uống IIII có giá 15 nghìn đồng.

a) Gọi xx và yy tương ứng là số cốc đồ uống II và IIII. Viết các bất phương trình biểu thị các điều kiện của bài toán thành một hệ bất phương trình và xác định miền nghiệm của hệ đó.

b) Gọi FF (nghìn đồng) là số tiền phải trả cho xx cốc đồ uống II và yy cốc đồ uống IIII. Hãy biểu diễn FF theo xx và yy.

c) Biết rằng FF đạt giá trị nhỏ nhất trên miền nghiệm tìm được ở câu a tại một trong các đỉnh của miền nghiệm, tìm giá trị nhỏ nhất đó. Từ đó suy ra người đó cần uống bao nhiêu cốc loại II và loại IIII để chi phí là nhỏ nhất mà vẫn đáp ứng được yêu cầu hằng ngày.

Lời giải

a) Lập hệ bất phương trình và xác định miền nghiệm

Gọi xx là số cốc đồ uống II, yy là số cốc đồ uống IIII. Hiển nhiên x≥0x \ge 0 và y≥0y \ge 0.

Lập bảng số liệu:

| | Calo | Vitamin A | Vitamin C |
|---|---|---|---|
| Mỗi cốc II | 60 | 12 | 10 |
| Mỗi cốc IIII | 60 | 6 | 30 |
| Yêu cầu (ít nhất) | 300 | 36 | 90 |

Từ các điều kiện "ít nhất" ta có:

- Về calo: 60x+60y≥300⇔x+y≥560x + 60y \ge 300 \Leftrightarrow x + y \ge 5
- Về vitamin A: 12x+6y≥36⇔2x+y≥612x + 6y \ge 36 \Leftrightarrow 2x + y \ge 6
- Về vitamin C: 10x+30y≥90⇔x+3y≥910x + 30y \ge 90 \Leftrightarrow x + 3y \ge 9

Vậy ta có hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn:

{x+y≥52x+y≥6x+3y≥9x≥0, y≥0\begin{cases} x + y \ge 5 \\ 2x + y \ge 6 \\ x + 3y \ge 9 \\ x \ge 0,\ y \ge 0 \end{cases}

Xác định miền nghiệm: Vẽ các đường thẳng d1:x+y=5d_1: x+y=5, d2:2x+y=6d_2: 2x+y=6, d3:x+3y=9d_3: x+3y=9 cùng với hai trục tọa độ trên cùng một mặt phẳng. Lần lượt gạch bỏ các nửa mặt phẳng không thỏa mãn từng bất phương trình (với mỗi bất phương trình dạng ≥\ge, lấy phần không chứa gốc O(0;0)O(0;0) vì OO không thỏa mãn).

Miền nghiệm của hệ là phần mặt phẳng không bị gạch, nằm trong góc phần tư thứ nhất, là một miền không bị chặn (không giới hạn phía trên). Đường biên của miền đi qua các đỉnh:

- A(0;6)A(0; 6) — giao của d2d_2 với trục OyOy;
- B(1;4)B(1; 4) — giao của d2d_2 và d1d_1 (giải {2x+y=6x+y=5⇒x=1, y=4\begin{cases} 2x+y=6 \\ x+y=5 \end{cases} \Rightarrow x=1,\ y=4);
- C(3;2)C(3; 2) — giao của d1d_1 và d3d_3 (giải {x+y=5x+3y=9⇒y=2, x=3\begin{cases} x+y=5 \\ x+3y=9 \end{cases} \Rightarrow y=2,\ x=3);
- D(9;0)D(9; 0) — giao của d3d_3 với trục OxOx.

b) Biểu diễn FF theo xx và yy

Mỗi cốc II giá 12 nghìn đồng, mỗi cốc IIII giá 15 nghìn đồng nên số tiền phải trả là:

F=12x+15y (nghìn đồng).F = 12x + 15y \ \text{(nghìn đồng)}.

c) Tìm giá trị nhỏ nhất của FF

Vì FF đạt giá trị nhỏ nhất tại một trong các đỉnh của miền nghiệm, ta tính FF tại các đỉnh:

- Tại A(0;6)A(0;6): F=12⋅0+15⋅6=90F = 12\cdot 0 + 15\cdot 6 = 90
- Tại B(1;4)B(1;4): F=12⋅1+15⋅4=12+60=72F = 12\cdot 1 + 15\cdot 4 = 12 + 60 = 72
- Tại C(3;2)C(3;2): F=12⋅3+15⋅2=36+30=66F = 12\cdot 3 + 15\cdot 2 = 36 + 30 = 66
- Tại D(9;0)D(9;0): F=12⋅9+15⋅0=108F = 12\cdot 9 + 15\cdot 0 = 108

So sánh, giá trị nhỏ nhất là Fmin⁡=66F_{\min} = 66 (nghìn đồng), đạt được tại đỉnh C(3;2)C(3; 2).

Kết luận: Để chi phí nhỏ nhất mà vẫn đáp ứng đủ nhu cầu hằng ngày, người đó cần uống 3 cốc đồ uống loại II và 2 cốc đồ uống loại IIII, với chi phí nhỏ nhất là 66 nghìn đồng.

*Kiểm tra lại tại (3;2)(3;2):* calo =60⋅3+60⋅2=300≥300=60\cdot3+60\cdot2=300\ge 300 ✓; vitamin A =12⋅3+6⋅2=48≥36=12\cdot3+6\cdot2=48\ge 36 ✓; vitamin C =10⋅3+30⋅2=90≥90=10\cdot3+30\cdot2=90\ge 90 ✓. Thỏa mãn.

Đáp số

Hệ: x+y≥5; 2x+y≥6; x+3y≥9; x≥0; y≥0x+y\ge5;\ 2x+y\ge6;\ x+3y\ge9;\ x\ge0;\ y\ge0. Miền nghiệm không bị chặn, các đỉnh A(0;6), B(1;4), C(3;2), D(9;0)A(0;6),\ B(1;4),\ C(3;2),\ D(9;0)F=12x+15yF = 12x + 15y (nghìn đồng)Fmin⁡=66F_{\min} = 66 nghìn đồng tại (3;2)(3;2); uống 3 cốc loại II và 2 cốc loại IIII

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.