Sách bài tập Toán 9 Tập một

Giải Bài 5.33 trang 72 SBT Toán 9

Bài tập cuối Chương V. Đường tròn

Đề bài

Cho đường tròn (O)(O), đường thẳng aa tiếp xúc với (O)(O) tại AA, đường thẳng bb tiếp xúc với (O)(O) tại BB sao cho a∥ba \parallel b. Gọi CC là một điểm tuỳ ý thuộc (O)(O), khác AA và BB. Tiếp tuyến cc của (O)(O) tại CC cắt aa và bb lần lượt tại MM và NN.

a) Chứng minh ABAB là một đường kính của (O)(O).

b) Gọi DD, PP và QQ lần lượt là các điểm đối xứng với CC, MM và NN qua tâm OO. Chứng minh rằng D∈(O)D \in (O), P∈bP \in b và Q∈aQ \in a.

c) Chứng minh rằng PQPQ tiếp xúc với (O)(O) tại DD.

d) Chứng minh tứ giác MNPQMNPQ là một hình thoi.

Lời giải

Vì aa tiếp xúc (O)(O) tại AA nên OA⊥aOA \perp a; vì bb tiếp xúc (O)(O) tại BB nên OB⊥bOB \perp b.

a) Chứng minh ABAB là đường kính.

Ta có OA⊥aOA \perp a và a∥ba \parallel b nên OA⊥bOA \perp b. Mà OB⊥bOB \perp b. Qua điểm OO chỉ kẻ được một đường thẳng vuông góc với bb, nên hai đường thẳng OAOA và OBOB trùng nhau. Suy ra ba điểm AA, OO, BB thẳng hàng.

Do OA=OB=ROA = OB = R và AA, OO, BB thẳng hàng nên OO là trung điểm của ABAB. Vậy ABAB là một đường kính của (O)(O) (đpcm).

b) Chứng minh D∈(O)D \in (O), P∈bP \in b, Q∈aQ \in a.

* DD đối xứng với CC qua OO nên OO là trung điểm CDCD, do đó OD=OC=ROD = OC = R. Vậy D∈(O)D \in (O).
* Xét phép đối xứng tâm OO. Phép này biến đường thẳng aa thành một đường thẳng a′a' song song với aa và đi qua ảnh của điểm AA. Vì OO là trung điểm ABAB nên ảnh của AA qua OO là BB. Đường thẳng đi qua BB và song song với aa chính là bb (vì b∥ab \parallel a và B∈bB \in b). Vậy phép đối xứng tâm OO biến aa thành bb. Do M∈aM \in a nên ảnh PP của MM thuộc bb, tức P∈bP \in b.
* Tương tự, phép đối xứng tâm OO biến bb thành aa. Do N∈bN \in b nên ảnh QQ của NN thuộc aa, tức Q∈aQ \in a (đpcm).

c) Chứng minh PQPQ tiếp xúc (O)(O) tại DD.

Do PP, QQ lần lượt là ảnh của MM, NN qua phép đối xứng tâm OO, mà MM, NN nằm trên đường thẳng cc, nên đường thẳng PQPQ là ảnh của đường thẳng cc qua phép đối xứng tâm OO. Suy ra PQ∥cPQ \parallel c, tức PQ∥MNPQ \parallel MN.

Vì cc tiếp xúc (O)(O) tại CC nên OC⊥cOC \perp c, do đó OC⊥MNOC \perp MN. Lại có DD đối xứng với CC qua OO nên ba điểm CC, OO, DD thẳng hàng, suy ra ODOD nằm trên đường thẳng OCOC. Vì PQ∥MNPQ \parallel MN và OC⊥MNOC \perp MN nên OD⊥PQOD \perp PQ.

Mặt khác OD=ROD = R (theo câu b, D∈(O)D \in (O)). Đường thẳng PQPQ đi qua DD, vuông góc với bán kính ODOD tại DD nên PQPQ tiếp xúc (O)(O) tại DD (đpcm).

d) Chứng minh MNPQMNPQ là hình thoi.

*Chứng minh là hình bình hành:* PP đối xứng với MM qua OO nên OO là trung điểm MPMP; QQ đối xứng với NN qua OO nên OO là trung điểm NQNQ. Tứ giác MNPQMNPQ có hai đường chéo MPMP và NQNQ cắt nhau tại trung điểm OO của mỗi đường nên MNPQMNPQ là hình bình hành.

*Chứng minh hai đường chéo vuông góc:* Từ MM kẻ hai tiếp tuyến MAMA (nằm trên aa) và MCMC (nằm trên cc) nên MA=MCMA = MC và MOMO là tia phân giác của góc AMC^\widehat{AMC}. Từ NN kẻ hai tiếp tuyến NBNB (nằm trên bb) và NCNC (nằm trên cc) nên NB=NCNB = NC và NONO là tia phân giác của góc BNC^\widehat{BNC}.

Vì a∥ba \parallel b và MNMN là cát tuyến (đường thẳng cc) nên hai góc trong cùng phía bù nhau: AMN^+BNM^=180∘\widehat{AMN} + \widehat{BNM} = 180^\circ. Do MOMO, NONO là các tia phân giác nên OMC^+ONC^=12(AMN^+BNM^)=90∘\widehat{OMC} + \widehat{ONC} = \dfrac{1}{2}\left(\widehat{AMN} + \widehat{BNM}\right) = 90^\circ. Trong tam giác OMNOMN ta có MON^=180∘−(OMC^+ONC^)=90∘\widehat{MON} = 180^\circ - \left(\widehat{OMC} + \widehat{ONC}\right) = 90^\circ.

Hai đường chéo MPMP, NQNQ lần lượt nằm trên các đường thẳng OMOM, ONON nên MP⊥NQMP \perp NQ.

Hình bình hành MNPQMNPQ có hai đường chéo vuông góc nên MNPQMNPQ là hình thoi (đpcm).

Đáp số

đpcmđpcmđpcmđpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.