Sách bài tập Vật lí 10

Giải II.6 trang 23 SBT Vật lí 10

Chương II. Động học

Đề bài

Một cầu thủ tennis ăn mừng chiến thắng bằng cách đánh quả bóng lên trời theo phương thẳng đứng với vận tốc lên tới 30 m/s. Bỏ qua sức cản của không khí và lấy g = 10 m/s2^2.

a) Tính độ cao cực đại mà bóng đạt được.

b) Tính thời gian từ khi bóng đạt độ cao cực đại tới khi trở về vị trí được đánh lên.

c) Tính vận tốc của bóng ở thời điểm t = 5 s kể từ khi được đánh lên.

d) Vẽ đồ thị vận tốc – thời gian và gia tốc – thời gian của chuyển động của bóng.

Lời giải

Chọn chiều dương hướng lên trên, gốc thời gian là lúc bóng được đánh lên. Vận tốc đầu v0=30v_0 = 30 m/s, gia tốc a=−g=−10a = -g = -10 m/s2^2 (vì trọng lực hướng xuống).

a) Độ cao cực đại

Tại độ cao cực đại, vận tốc của bóng bằng 0 (v=0v = 0). Áp dụng công thức liên hệ:

v2−v02=2ah  ⇒  0−v02=−2g hmaxv^2 - v_0^2 = 2a h \;\Rightarrow\; 0 - v_0^2 = -2g\,h_{max}

hmax=v022g=3022⋅10=90020=45 mh_{max} = \dfrac{v_0^2}{2g} = \dfrac{30^2}{2\cdot 10} = \dfrac{900}{20} = 45 \text{ m}

b) Thời gian từ độ cao cực đại trở về vị trí được đánh lên

Thời gian bóng đi lên đến độ cao cực đại (v=0v=0):

t1=v0g=3010=3 st_1 = \dfrac{v_0}{g} = \dfrac{30}{10} = 3 \text{ s}

Do bỏ qua sức cản không khí, chuyển động xuống (rơi tự do từ độ cao cực đại) đối xứng với chuyển động lên, nên thời gian rơi từ độ cao cực đại về vị trí ban đầu bằng thời gian đi lên:

t2=t1=3 st_2 = t_1 = 3 \text{ s}

c) Vận tốc của bóng ở thời điểm t=5t = 5 s

Áp dụng công thức vận tốc:

v=v0+at=v0−gt=30−10⋅5=−20 m/sv = v_0 + a t = v_0 - g t = 30 - 10\cdot 5 = -20 \text{ m/s}

Dấu âm cho biết lúc này bóng đang chuyển động đi xuống. Vậy ở thời điểm t=5t = 5 s, bóng có vận tốc độ lớn 2020 m/s, hướng thẳng đứng xuống dưới (bóng đã qua điểm cao nhất ở t=3t=3 s và đang rơi xuống được 22 s).

d) Đồ thị vận tốc – thời gian và gia tốc – thời gian

*Đồ thị v−tv - t:* Vận tốc biến thiên theo hàm bậc nhất v=30−10tv = 30 - 10t, là một đường thẳng:
- Tại t=0t = 0: v=30v = 30 m/s;
- Tại t=3t = 3 s: v=0v = 0 (bóng ở độ cao cực đại);
- Tại t=5t = 5 s: v=−20v = -20 m/s;
- Tại t=6t = 6 s: v=−30v = -30 m/s (bóng về lại vị trí ban đầu).

Đường thẳng đi xuống, cắt trục vv tại 3030 m/s và cắt trục tt tại t=3t = 3 s, có độ dốc (hệ số góc) bằng a=−10a = -10 m/s2^2.

```
v (m/s)
30 |*
| \
| \
0 |----\--------- t (s)
| 3 \ 5
-20 | \ *
-30 | \* 6
```

*Đồ thị a−ta - t:* Gia tốc không đổi trong suốt quá trình (chỉ chịu tác dụng của trọng lực), a=−10a = -10 m/s2^2. Đồ thị là một đường thẳng nằm ngang song song với trục tt ở giá trị −10-10 m/s2^2.

```
a (m/s^2)
0 |--------------- t (s)
|
-10 |=============== (đường nằm ngang)
```

Kiểm tra: hmax=45h_{max}=45 m; dùng công thức quãng đường: t1=3t_1=3 s, h=v0t1−12gt12=30⋅3−12⋅10⋅9=90−45=45h = v_0 t_1 - \tfrac12 g t_1^2 = 30\cdot3 - \tfrac12\cdot10\cdot9 = 90-45 = 45 m ✓. Thời gian lên = xuống = 3 s ✓. Tại t=5t=5 s: bóng rơi từ đỉnh được 22 s, v=g⋅2=20v = g\cdot2 = 20 m/s xuống ✓.

Đáp số

a) hmax=45h_{max} = 45 mb) t2=3t_2 = 3 sc) v=−20v = -20 m/s (20 m/s, hướng xuống)d) Đồ thị v−tv-t: đường thẳng v=30−10tv = 30 - 10t (từ 30 m/s giảm, cắt trục t tại t = 3 s); đồ thị a−ta-t: đường nằm ngang a=−10a = -10 m/s2^2

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.