Sách bài tập Vật lí 10

Giải II.7 trang 23 SBT Vật lí 10

Chương II. Động học

Đề bài

Một quả bóng quần vợt được thả ra từ một khinh khí cầu đang bay lên theo phương thẳng đứng với vận tốc 7,5 m/s. Bóng rơi chạm đất sau 2,5 s. Bỏ qua sức cản của không khí và lấy g = 10 m/s2^2.

a) Mô tả chuyển động của bóng.

b) Vẽ đồ thị vận tốc – thời gian của bóng.

c) Xác định thời điểm bóng đạt độ cao cực đại.

d) Tính quãng đường đi được của bóng từ khi được thả ra tới khi đạt độ cao cực đại.

e) Độ cao cực đại của bóng cách mặt đất bao nhiêu?

Lời giải

a) Mô tả chuyển động của bóng

Chọn chiều dương hướng lên, gốc thời gian lúc thả bóng. Khi được thả, bóng có cùng vận tốc với khinh khí cầu, tức là vận tốc đầu hướng lên: v0=+7,5v_0 = +7{,}5 m/s. Sau khi thả, bóng chỉ chịu tác dụng của trọng lực nên có gia tốc không đổi hướng xuống: a=−g=−10a = -g = -10 m/s2^2.

Vậy bóng chuyển động thẳng biến đổi đều: lúc đầu đi lên chậm dần đều (vì aa ngược chiều vv), đến độ cao cực đại thì vận tốc bằng 0, sau đó rơi xuống nhanh dần đều cho tới khi chạm đất.

b) Đồ thị vận tốc – thời gian

Phương trình vận tốc:
v=v0+at=7,5−10t (m/s)v = v_0 + at = 7{,}5 - 10t \ (\text{m/s})

Đồ thị là một đường thẳng đi xuống (hệ số góc =a=−10= a = -10 m/s2^2):
- Tại t=0t = 0: v=+7,5v = +7{,}5 m/s.
- Tại t=0,75t = 0{,}75 s: v=0v = 0 (bóng ở độ cao cực đại).
- Tại t=2,5t = 2{,}5 s (chạm đất): v=7,5−10⋅2,5=−17,5v = 7{,}5 - 10 \cdot 2{,}5 = -17{,}5 m/s.

Đường thẳng cắt trục tt tại điểm (0,75 ; 0)(0{,}75\,;\,0), phần trên trục ứng với bóng đi lên, phần dưới trục ứng với bóng đi xuống.

c) Thời điểm bóng đạt độ cao cực đại

Tại độ cao cực đại, vận tốc bằng 0:
v=7,5−10t=0⇒t=7,510=0,75 sv = 7{,}5 - 10t = 0 \Rightarrow t = \frac{7{,}5}{10} = 0{,}75 \ \text{s}

d) Quãng đường từ khi thả tới độ cao cực đại

Đây là quãng đường bóng đi lên (ứng với diện tích tam giác trên đồ thị, hoặc dùng công thức):
s1=v0t1−12gt12=7,5⋅0,75−12⋅10⋅0,752=5,625−2,8125=2,8125 ms_1 = v_0 t_1 - \frac{1}{2}g t_1^2 = 7{,}5 \cdot 0{,}75 - \frac{1}{2}\cdot 10 \cdot 0{,}75^2 = 5{,}625 - 2{,}8125 = 2{,}8125 \ \text{m}

Vậy s1≈2,81s_1 \approx 2{,}81 m.

e) Độ cao cực đại so với mặt đất

Trước hết tìm độ cao của điểm thả so với mặt đất. Độ dịch chuyển của bóng từ lúc thả (t=0t=0) tới lúc chạm đất (t=2,5t = 2{,}5 s):
d=v0t−12gt2=7,5⋅2,5−12⋅10⋅2,52=18,75−31,25=−12,5 md = v_0 t - \frac{1}{2}g t^2 = 7{,}5 \cdot 2{,}5 - \frac{1}{2}\cdot 10 \cdot 2{,}5^2 = 18{,}75 - 31{,}25 = -12{,}5 \ \text{m}

Dấu (−)(-) cho biết mặt đất ở thấp hơn điểm thả 12,5 m, tức điểm thả cao 12,5 m so với mặt đất.

Độ cao cực đại so với mặt đất bằng độ cao điểm thả cộng quãng đường bóng đi lên:
H=12,5+s1=12,5+2,8125=15,3125 m≈15,3 mH = 12{,}5 + s_1 = 12{,}5 + 2{,}8125 = 15{,}3125 \ \text{m} \approx 15{,}3 \ \text{m}

Kiểm tra: Lúc chạm đất v=7,5−10⋅2,5=−17,5v = 7{,}5 - 10\cdot 2{,}5 = -17{,}5 m/s (hướng xuống). Từ độ cao cực đại 15,3125 m rơi tự do xuống đất có v=2gH=2⋅10⋅15,3125=306,25=17,5v = \sqrt{2gH} = \sqrt{2\cdot 10 \cdot 15{,}3125} = \sqrt{306{,}25} = 17{,}5 m/s — khớp. Vậy kết quả đúng.

Đáp số

a) Bóng đi lên chậm dần đều, đạt độ cao cực đại rồi rơi xuống nhanh dần đều; a=10a = 10 m/s2^2 hướng xuốngb) Đường thẳng v=7,5−10tv = 7{,}5 - 10t: từ +7,5+7{,}5 m/s (t=0) xuống −17,5-17{,}5 m/s (t=2,5 s), cắt trục t tại t = 0,75 sc) t = 0,75 sd) 2,8125 m ≈ 2,81 me) 15,3125 m ≈ 15,3 m

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.