Giải Câu 3 trang 14 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Trong cái nhìn của con người thời cổ đại, thần Trụ Trời, thần Gió, thần Sét có hình dạng và tính khí ra sao? Sự tưởng tượng về các vị thần ấy được hình thành trên cơ sở nào?
(văn bản: Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới (gồm Thần Trụ Trời, thần Sét, thần Gió) - thần thoại Việt Nam)
Gợi ý trả lời
a) Hình dạng và tính khí của các vị thần
- Thần Trụ Trời: có thân hình *khổng lồ*, vóc dáng *kì vĩ* phi thường — "chân thần dài không thể tả xiết", mỗi bước đi băng từ vùng này qua vùng khác, vượt từ núi này sang núi kia. Thần một mình đội trời, đào đất, đắp đá dựng lên cây cột chống trời, công việc cần sức mạnh vô biên. Về tính khí, thần cần mẫn, lầm lũi làm việc một mình, mang dáng dấp của đấng khai thiên lập địa.
- Thần Gió: hình dạng *kì quặc*, *không có đầu*; tính khí thất thường, khi hiền khi dữ. Thần làm gió nhỏ hay bão lớn, lâu hay mau tùy theo lệnh Trời. Thần có một đứa con nhỏ hay nghịch ngợm; chính vì đứa con nghịch gây hại mà bị Trời đày xuống trần — qua chi tiết ấy, thần Gió hiện lên vừa oai lực vừa gần gũi, cũng có lỗi lầm như con người.
- Thần Sét: mặt mũi *nanh ác*, quát tháo *dữ dội*; tính khí *nóng nảy, nghiêm khắc* mà cũng *nông nổi*. Thần mình mẩy đen thui, lưng đeo lưỡi búa đá, chuyên thi hành lệnh Trời đi trừng phạt kẻ có tội, đánh một tiếng sét rồi lại nằm nghỉ. Thần nóng tính đến mức từng đánh lầm người và vật nên bị Trời phạt, cho thấy một vị thần uy nghiêm nhưng cũng có khiếm khuyết.
b) Cơ sở hình thành sự tưởng tượng về các vị thần
Sự tưởng tượng về các vị thần ấy được hình thành trên cơ sở nhận thức còn thô sơ, hồn nhiên của người cổ đại trước các hiện tượng tự nhiên mà họ chưa thể lí giải bằng khoa học:
- Người xưa quan sát những hiện tượng tự nhiên có thật — *trời đất, gió, sét, bão* — rồi hình dung mỗi hiện tượng do một vị thần chi phối, tức "thần thánh hóa" tự nhiên.
- Họ lấy hình dáng và đặc điểm của chính hiện tượng để hình dung ra vị thần: gió vô hình, biến ảo nên thần Gió "không có đầu", kì quặc; sét chớp lóe dữ dội, gây chết chóc nên thần Sét mặt mũi nanh ác, cầm búa, nóng nảy; trời đất mênh mông nên thần Trụ Trời có thân hình khổng lồ.
- Người cổ đại còn lấy chính con người làm khuôn mẫu để tưởng tượng về thần (phép nhân hóa): thần cũng có hình hài, tính nết, biết vui giận, có khi mắc lỗi, bị phạt… Nhờ đó thế giới thần linh vừa lớn lao, kì vĩ vừa gần gũi với đời sống con người.
→ Như vậy, trí tưởng tượng phong phú kết hợp với khát vọng khám phá, giải thích nguồn gốc vũ trụ và các hiện tượng thiên nhiên chính là cơ sở để người cổ đại sáng tạo nên hình tượng các vị thần.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.