Giải Câu 5 trang 46 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Khoảnh khắc được thể hiện trong bài thơ của Ba-sô có thể khơi gợi những cảm xúc gì ở người đọc?
(văn bản: Chùm thơ hai-cư của Ba-sô, Chi-y-ô, Ít-sa)
Gợi ý trả lời
Bài thơ của Ba-sô (SGK Ngữ văn 10 – Kết nối tri thức):
> Trên cành khô
> cánh quạ đậu
> chiều thu.
a) Xác định khoảnh khắc được thể hiện trong bài thơ
- Bài hai-cư ghi lại một khoảnh khắc rất ngắn, rất tĩnh: buổi chiều thu (chiều muộn của mùa thu), khi một cánh quạ đơn lẻ đậu trên một cành cây khô.
- Đây là thời điểm giao thời đặc biệt: vừa là lúc ngày sắp tàn (chiều buông), vừa là lúc mùa đang úa (thu muộn). Không gian chỉ gồm vài nét chấm phá – cành khô, cánh quạ, màu chiều thu – nhưng gợi cả một thế giới quạnh hiu, tĩnh lặng.
b) Những cảm xúc bài thơ có thể khơi gợi ở người đọc
- Cảm giác cô đơn, tịch liêu, trống vắng: cành cây trụi lá, một cánh quạ lẻ loi, màu chiều thu sẫm lại – tất cả gợi nỗi buồn man mác, sự quạnh quẽ của cảnh và của lòng người.
- Nỗi niềm trước sự chảy trôi của thời gian, của đời người: “chiều” và “thu” đều là dấu hiệu của sự tàn phai, kết thúc; khoảnh khắc ấy khiến người đọc chạnh lòng nghĩ đến lẽ vô thường, đến phút giây lắng đọng, suy tư.
- Sự tĩnh lặng và chiều sâu suy tưởng: bài thơ không nói hết, chỉ gợi; khoảng trống, sự im lặng của cảnh vật mời gọi người đọc tự lắng mình, chiêm nghiệm – nét đẹp tinh tế, u tịch (gần với tinh thần *wabi* – thấm thía cái đẹp đơn sơ, lặng lẽ trong văn hóa Nhật Bản).
- Một thoáng rung cảm trước vẻ đẹp của khoảnh khắc đời thường: dù buồn, cảnh chiều thu vẫn đẹp – vẻ đẹp của sự giản dị, cô liêu; từ đó khơi dậy tình yêu, sự trân trọng với thiên nhiên và những phút giây bình dị của cuộc sống.
*(Người đọc có thể có những rung cảm riêng khác nhau; trên đây là những cảm xúc tiêu biểu mà khoảnh khắc trong bài thơ dễ khơi gợi.)*
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.