Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Câu 7 trang 76 SGK Ngữ văn 10

Hiền tài là nguyên khí của quốc gia (Thân Nhân Trung)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Tìm một vài dẫn chứng lịch sử (từ những tác phẩm, tài liệu đã học và tìm hiểu thêm) để làm sáng tỏ nhận định sau đây của tác giả bài văn bia: "Vì vậy các đấng thánh đế minh vương chẳng ai không lấy việc bồi dưỡng nhân tài, kén chọn kẻ sĩ, vun trồng nguyên khí làm việc đầu tiên."
(văn bản: Hiền tài là nguyên khí của quốc gia – Thân Nhân Trung)

Gợi ý trả lời

Phân tích yêu cầu: Nhận định của Thân Nhân Trung khẳng định rằng mọi bậc vua hiền ở các triều đại đều coi việc *bồi dưỡng nhân tài, kén chọn kẻ sĩ, vun trồng nguyên khí* là công việc hàng đầu của quốc gia. Để làm sáng tỏ, ta nêu các dẫn chứng lịch sử (từ tác phẩm đã học trong chương trình và hiểu biết lịch sử) cho thấy các triều đại nước ta đã trọng dụng, chăm lo cho hiền tài.

a) Triều Lý — mở Quốc Tử Giám, khoa thi đầu tiên:
Năm 1070, vua Lý Thánh Tông cho dựng Văn Miếu thờ Khổng Tử; năm 1076 Lý Nhân Tông lập Quốc Tử Giám — trường đại học đầu tiên để đào tạo nhân tài. Năm 1075 nhà Lý mở khoa thi Minh kinh bác học đầu tiên để chọn người tài ra giúp nước. Đây là bằng chứng cho việc nhà vua *vun trồng nguyên khí* ngay từ buổi đầu dựng nền văn hiến.

b) Triều Trần — trọng dụng hiền tài, mở khoa thi Thái học sinh:
Nhà Trần đặt lệ thi Thái học sinh, lấy Tam khôi (Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa). Vua Trần biết dùng người tài như Trần Hưng Đạo, Trần Quang Khải, Mạc Đĩnh Chi, Nguyễn Hiền (đỗ Trạng nguyên khi mới 13 tuổi)… Nhờ trọng người tài mà nhà Trần ba lần đánh thắng quân Mông — Nguyên. Chính Trần Hưng Đạo trong *Hịch tướng sĩ* cũng chăm lo, khích lệ, rèn luyện tướng sĩ — một cách bồi dưỡng người tài giúp nước.

c) Triều Lê sơ — thời Lê Thánh Tông đề cao kẻ sĩ, dựng bia tiến sĩ:
Đây là dẫn chứng gắn ngay với văn bản. Vua Lê Thái Tổ sau khi dẹp xong giặc Minh đã lo ngay việc mở trường, mở khoa thi. Đến Lê Thánh Tông, việc học và thi cử được coi trọng bậc nhất: năm 1484 cho dựng bia đá khắc tên các tiến sĩ ở Văn Miếu để *"khuyến khích kẻ sĩ"*, làm cho nguyên khí quốc gia thêm thịnh. Thời Lê sơ sản sinh nhiều hiền tài như Nguyễn Trãi — người viết *Bình Ngô đại cáo*, từng khẳng định *"Tuy mạnh yếu từng lúc khác nhau / Song hào kiệt đời nào cũng có"*, cho thấy đất nước luôn có và luôn cần nhân tài.

Kết luận: Các dẫn chứng từ triều Lý, Trần đến Lê sơ đều chứng minh rằng những bậc vua anh minh của nước ta đều đặt việc đào tạo, tuyển chọn và trọng dụng hiền tài lên hàng đầu. Điều đó làm sáng tỏ nhận định của Thân Nhân Trung: hiền tài chính là nguyên khí, là sức mạnh làm nên sự hưng thịnh của quốc gia.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.