Giải Câu hỏi trang 62 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
NGỮ LIỆU: Buồn tẻ, sầu đau... Ngày mai, Nhi-na (Nhina),
Ngày mai, về với em yêu thương,
Tôi sẽ được quên mình nơi lò sưởi,
Được ngắm nhìn em không chán mắt.
Kim đồng hồ vang tiếng
Sẽ hoàn tất vòng quay đều đặn của mình,
Và, xua đi xa lũ người phát ngấy,
Nửa đêm không rẽ chia đôi ta.
Sầu lắm, Nhi-na: con đường của tôi tẻ ngắt,
Bác xà ích của tôi lặng yên thiu thiu ngủ,
Lục lạc đơn điệu,
Khuôn trăng mờ sương.
Dịch thơ
Xuyên những làn sương gợn sóng
Mảnh trăng mờ ảo chiếu qua,
Buồn rải ánh vàng lai láng
Lên cánh đồng buồn giăng xa.
Trên đường mùa đông vắng vẻ
Cỗ xe tam mã băng đi
Nhạc ngựa đều đều buồn tẻ
Đều đều khắc khoải lòng quê.
Bài ca của người xà ích
Có gì phảng phất thân yêu:
Như niềm vui mừng khôn xiết,
Như nỗi buồn nặng đìu hiu.
Không một mái lều, ánh lửa...
Tuyết trắng và rừng bao la...
Chỉ những cột dài cây số
Bên đường sừng sững chào ta.
Giữa ngoại cảnh và những hình ảnh xuất hiện trong tâm tưởng có sự tương phản như thế nào?
Gợi ý trả lời
Phân tích sự tương phản giữa ngoại cảnh và những hình ảnh trong tâm tưởng
Trong bài thơ, nhân vật trữ tình vừa đi trên con đường mùa đông thực tại, vừa hướng lòng mình về một thế giới khác trong tâm tưởng. Giữa hai thế giới ấy có sự tương phản rõ rệt:
a) Ngoại cảnh — con đường mùa đông thực tại:
- Là một không gian lạnh lẽo, tối tăm, hoang vắng và cô đơn: "những làn sương gợn sóng", "mảnh trăng mờ ảo", "cánh đồng buồn giăng xa", "con đường mùa đông vắng vẻ", "tuyết trắng và rừng bao la".
- Là một không gian đơn điệu, buồn tẻ, tĩnh lặng đến mức ngột ngạt: "nhạc ngựa đều đều buồn tẻ / đều đều khắc khoải lòng quê", bác xà ích "lặng yên thiu thiu ngủ", "lục lạc đơn điệu". Dấu hiệu duy nhất của con người là "những cột dài cây số" vô tri bên đường.
- Bao trùm là cảm giác thiếu vắng hơi ấm và sự sống: "Không một mái lều, ánh lửa...".
→ Ngoại cảnh gợi cái lạnh, cái tối, sự chia lìa, cô độc của hiện tại.
b) Hình ảnh trong tâm tưởng — mái ấm và người yêu thương:
- Hướng về tương lai gần gũi, sum vầy: "Ngày mai, Nhi-na, / Ngày mai, về với em yêu thương".
- Tràn đầy hơi ấm, ánh sáng và niềm hạnh phúc: "Tôi sẽ được quên mình nơi lò sưởi, / Được ngắm nhìn em không chán mắt".
- Là không gian của sự sống động, tình yêu, sự gắn bó, đối lập hẳn với sự tĩnh lặng chết chóc của con đường: hình dung kim đồng hồ quay đều, xua đi "lũ người phát ngấy", chỉ còn lại hai người bên nhau.
→ Tâm tưởng gợi cái ấm, cái sáng, sự đoàn tụ, niềm vui của khát vọng và hi vọng.
c) Ý nghĩa của sự tương phản:
- Sự tương phản lạnh ↔ ấm, tối ↔ sáng, hoang vắng cô đơn ↔ sum vầy hạnh phúc, hiện tại ↔ tương lai làm nổi bật tâm trạng của nhân vật trữ tình: giữa cảnh buồn tẻ, cô đơn của con đường mùa đông, người lữ khách tìm đến hình ảnh người yêu và mái ấm như một điểm tựa tinh thần, một niềm an ủi, hi vọng để vượt lên nỗi buồn.
- Qua đó bộc lộ vẻ đẹp tâm hồn Pu-skin: dù đối diện với thực tại ảm đạm, lạnh lẽo, con người vẫn không buông xuôi mà hướng tới tình yêu, sự sống và tương lai tươi sáng — một niềm tin, một nghị lực và khát vọng vượt lên hoàn cảnh.
- Đồng thời, chính niềm mơ tưởng ấm áp ấy lại càng tô đậm thêm nỗi cô đơn, buồn bã của thực tại ("Sầu lắm, Nhi-na: con đường của tôi tẻ ngắt"), tạo nên âm điệu vừa buồn man mác vừa tha thiết hi vọng đặc trưng của bài thơ.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.