Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 5 trang 131 SGK Ngữ văn 11

Sống, hay không sống – đó là vấn đề (trích Hăm-lét) – Uy-li-am Sếch-xpia   Gợi ý trả lời

Đề bài

Phân tích ý thức của Hăm-lét về những “khổ nhục trên cõi thế” mà con người phải gánh chịu. Theo bạn, Hăm-lét sợ “nỗi khổ nhục” gì ở cõi “mênh mang sau khi chết”?
(văn bản: Sống, hay không sống – đó là vấn đề (trích Hăm-lét) – Uy-li-am Sếch-xpia)

Gợi ý trả lời

Mở ý: Đoạn độc thoại "Sống, hay không sống – đó là vấn đề" là nơi Hăm-lét đặt lên bàn cân hai lựa chọn: cam chịu "những viên đá, những mũi tên của số mệnh phũ phàng" hay "cầm vũ khí vùng lên" để chấm dứt tất cả. Chính trong lúc cân nhắc "không sống" (tự kết liễu) như một lối thoát, chàng mới liệt kê ra những "khổ nhục trên cõi thế" – lý do khiến con người muốn chết – rồi lại chỉ ra nỗi sợ "sau khi chết" khiến người ta chùn tay.

a) Ý thức của Hăm-lét về những "khổ nhục trên cõi thế"

Hăm-lét không nói về nỗi khổ riêng của một hoàng tử mất cha, mất ngôi, mà khái quát thành những cay đắng chung mà "con người" phải gánh. Chàng điểm mặt từng thứ:
- *"Những roi vọt và khinh bỉ của thời gian"* – sự bất công, ngạo mạn của thời thế đổ lên đầu người lương thiện.
- *"Sự áp bức của kẻ bạo ngược, hống hách của kẻ kiêu căng"* – cường quyền chà đạp, kẻ quyền thế lộng hành.
- *"Những nỗi giày vò của tình yêu tuyệt vọng"* – đau khổ trong tình cảm không được đáp đền.
- *"Sự trì chậm của công lý, hỗn xược của cường quyền"* – pháp luật chậm trễ, bất minh; quyền lực thô bạo.
- *"Những nỗi miệt thị của kẻ bất tài đối với đức tài nhẫn nhục"* – người tài đức phải cúi đầu chịu nhục trước kẻ tầm thường mà đắc thế.

Qua chuỗi liệt kê ấy, Hăm-lét cho thấy một ý thức sâu sắc và tỉnh táo: "khổ nhục trên cõi thế" không phải tai ương ngẫu nhiên của số phận, mà là sản phẩm của một xã hội đảo điên, nơi cái xấu, cái ác, cái bất công lên ngôi còn phẩm giá con người thì bị vùi dập. Chàng nhìn thẳng vào thực trạng đó bằng con mắt của một trí thức nhân văn thời Phục hưng – đau đớn vì khoảng cách giữa phẩm giá cao quý của con người và hiện thực nhục nhằn họ phải chịu. Chính nhận thức ấy khiến chàng đặt câu hỏi: tại sao con người "phải thở than, phải đổ mồ hôi dưới gánh nặng của cuộc đời mệt mỏi" trong khi chỉ cần "một mũi dùi" là có thể tự giải thoát? Đây là chiều sâu bi kịch tư tưởng: nỗi khổ nhục được chàng ý thức không phải để than thân, mà để chất vấn lẽ sống – chết của cả kiếp người.

b) Nỗi "khổ nhục" Hăm-lét sợ ở cõi "mênh mang sau khi chết"

Nếu cái chết chấm dứt mọi khổ nhục trần thế, vì sao người ta vẫn chịu đựng? Hăm-lét tự trả lời: vì "nỗi khiếp sợ cái gì sau khi chết" – "miền đất chưa ai biết, từ đó không một kẻ viễn du nào trở lại". Cái chết đối với chàng không phải sự tắt lịm yên ổn mà là một "giấc ngủ", và đáng sợ nhất là *những giấc chiêm bao* có thể đến trong giấc ngủ ấy.

Theo tôi, nỗi "khổ nhục" mà Hăm-lét sợ ở cõi sau khi chết chính là nỗi sợ cái vô định, cái bí ẩn không thể biết trước và không thể thoát ra: con người có thể trốn khổ nhục ở đời này, nhưng lại không chắc mình được giải thoát – biết đâu bên kia còn những đau đớn, dằn vặt khác (những "chiêm bao" khủng khiếp) mà đã bước vào thì vĩnh viễn không quay lại được. Đó là nỗi khổ nhục của sự bất lực hoàn toàn: ở cõi thế còn có thể "vùng lên" chống lại, còn ở cõi chết thì con người mất hẳn quyền lựa chọn, phải phó mặc cho một thế lực mình không hiểu. Chính "nỗi sợ hãi đó biến tất cả chúng ta thành hèn nhát", khiến "ý chí quyết tâm" bị "nhạt màu" bởi "ánh sáng xanh xao của tư tưởng".

Kết ý: Như vậy, Hăm-lét ý thức rất rõ cả hai bờ: một bên là khổ nhục *hữu hình* của cõi thế – sản phẩm của xã hội bất công; một bên là khổ nhục *vô hình, vô định* của cõi chết – nỗi khiếp sợ điều chưa biết. Đặt hai nỗi khổ cạnh nhau, chàng cho thấy bi kịch của con người: không cam tâm với cái nhục ở đời mà cũng không dám liều với cái bí ẩn sau cái chết. Đó là cội nguồn của sự do dự, trù trừ – nét tính cách làm nên chiều sâu tư tưởng và bi kịch của nhân vật Hăm-lét.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.