Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Câu 3 trang 64 SGK Ngữ văn 11

Con đường mùa đông (A-lếch-xan-đrơ Xéc-ghê-ê-vích Pu-skin)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Xác định những hình ảnh, hoạt động tương phản trong khổ thơ 4. Nhân vật trữ tình xuất hiện ở khổ thơ này có còn chìm trong cảnh vật u buồn nữa không? Vì sao?
(văn bản: Con đường mùa đông (Pu-skin))

Gợi ý trả lời

a) Những hình ảnh, hoạt động tương phản trong khổ thơ 4

Khổ thơ 4 (bản dịch Thúy Toàn):

> *Không một mái lều, ánh lửa*
> *Tuyết trắng và rừng bao la…*
> *Chỉ những cột dài cây số*
> *Bên đường sừng sững chào ta.*

- Tương phản về hình ảnh:
- Cái vắng lặng, thiếu hơi ấm con người — *"Không một mái lều, ánh lửa"* (phủ định: không có nhà, không có ánh lửa, không có sự sống) đặt cạnh cái mênh mông, hoang vu của thiên nhiên — *"Tuyết trắng và rừng bao la"*. Sự sống ấm áp của con người (mái lều, ánh lửa) đối lập với không gian lạnh lẽo, trống trải, vô tận của tuyết và rừng.
- Cái bao la, vô định của rừng tuyết đối lập với cái hữu hạn, cụ thể của *"những cột dài cây số"* — dấu hiệu duy nhất do bàn tay con người tạo ra, đánh dấu con đường và hành trình.

- Tương phản về hoạt động (trạng thái):
- Cảnh vật thiên nhiên thì tĩnh lặng, bất động, chìm trong im vắng (tuyết, rừng), còn những cột cây số lại được nhân hóa bằng hoạt động động — *"sừng sững chào ta"*.
- Bản thân cột cây số vốn đứng yên, nhưng dưới cái nhìn của người ngồi trên cỗ xe tam mã đang lướt đi, chúng như lần lượt chuyển động, lùi lại, vẫy chào → tương phản giữa cái đứng yên và cái chuyển động, giữa cảnh vật vô tri và một cử chỉ thân tình như của con người.

b) Nhân vật trữ tình ở khổ thơ này có còn chìm trong cảnh vật u buồn nữa không? Vì sao?

Không còn hoàn toàn chìm đắm trong cảnh vật u buồn nữa. Vì:

- Hình ảnh *"những cột dài cây số… sừng sững chào ta"* được nhân hóa: cột cây số như một sinh thể biết *"chào"* đón. Chi tiết ấy cho thấy nhân vật trữ tình đã hướng cái nhìn ra ngoại cảnh, giao cảm với sự vật, tìm thấy ở đó một tín hiệu thân quen, một sự đồng hành — chứ không còn thu mình, buông mình theo nỗi buồn tĩnh lặng như ở các khổ trước.
- Những cột cây số là dấu hiệu của sự sống, của con đường và của đích đến. Sự chuyển động của hành trình (cột cây số lần lượt lướt qua) kéo tâm trí nhân vật ra khỏi nỗi buồn, hướng về phía trước, gợi nhớ rằng con đường đang tiến dần tới nơi cần đến (hướng tới Nhi-na ở các khổ sau).
- Giọng điệu vì thế có sự chuyển biến: từ buồn bã, cô đơn, khắc khoải sang thấp thoáng một chút ấm áp, gần gũi, chủ động (được *"chào"*). Nhân vật trữ tình bắt đầu vượt lên hoàn cảnh u ám, giữ được ý chí và niềm hướng vọng — đây chính là bước chuyển tâm trạng quan trọng chuẩn bị cho mạch thơ hướng về tình yêu và niềm hi vọng ở phần sau của bài thơ.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.