Giải Câu 4 trang 64 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Xác định không gian, thời gian tâm tưởng của nhân vật trữ tình trong hai khổ thơ 5, 6. Hãy hình dung nhân vật trữ tình được tận hưởng những gì và tiếp tục đấu tranh với nỗi buồn ra sao.
(văn bản: Con đường mùa đông (Pu-skin))
Gợi ý trả lời
a) Xác định không gian, thời gian tâm tưởng trong hai khổ thơ 5, 6
Khác với bốn khổ thơ đầu gắn với không gian – thời gian của thực tại (con đường mùa đông vắng vẻ, đêm khuya, trăng mờ, tuyết trắng, tiếng lục lạc đơn điệu, bài ca của người xà ích), ở khổ 5 và 6 nhân vật trữ tình chuyển hẳn sang không gian, thời gian của tâm tưởng (tưởng tượng, mong ước về tương lai):
- Không gian tâm tưởng: không còn là con đường mùa đông hoang vắng, lạnh lẽo ngoài kia, mà là không gian ấm áp, sum vầy của mái ấm: hình ảnh *bên lò lửa đỏ*, căn phòng có người thương (Nhi-na). Đó là không gian của sự gần gũi, chở che, đối lập hoàn toàn với cái mênh mông, băng giá của hiện thực.
- Thời gian tâm tưởng: không phải là *đêm nay* đang trên đường, mà là thời gian của ngày mai – thời gian của cuộc đoàn tụ được hình dung trước ("ngày mai", "khi anh trở về"). Nhân vật trữ tình phóng chiếu tâm hồn mình về phía tương lai, về khoảnh khắc được ở bên người mình yêu.
→ Như vậy, không gian và thời gian ở đây không phải là hiện thực mà là không gian – thời gian do tâm tưởng dệt nên, nảy sinh từ khát vọng được yêu thương, được sưởi ấm giữa hành trình cô đơn, buốt giá.
b) Nhân vật trữ tình được tận hưởng những gì (trong tâm tưởng)
Trong hình dung của mình, nhân vật trữ tình được tận hưởng:
- Hơi ấm của mái ấm và tình yêu: trở về *bên lò lửa đỏ*, bên Nhi-na – sự ấm áp vừa là cái ấm vật chất (lò lửa) vừa là cái ấm của tình người, tình yêu.
- Niềm hạnh phúc được ngắm nhìn người thương không chán, không thôi ("ngắm em, ngắm mãi không thôi") – một hạnh phúc giản dị mà thiết tha, đắm say.
- Thời gian riêng tư của sự gắn bó: khi *kim đồng hồ* quay đủ vòng, xua đi "lũ người tẻ ngắt", chỉ còn lại hai người bên nhau trong đêm – đó là khát vọng về một không gian, thời gian thuộc trọn về tình yêu, không bị quấy rầy.
c) Nhân vật trữ tình tiếp tục đấu tranh với nỗi buồn ra sao
- Trước cảnh vật mùa đông hoang vắng, đơn điệu và nỗi "buồn đau, cô lẻ", nhân vật trữ tình không buông mình chìm đắm trong tuyệt vọng mà chủ động tìm cách vượt lên.
- Cách vượt lên ấy là hướng tâm tưởng về tương lai, về mái ấm và tình yêu: lấy hình ảnh ngày mai được đoàn tụ bên Nhi-na làm điểm tựa tinh thần, làm nguồn sáng, hơi ấm để sưởi ấm tâm hồn giữa đêm đông giá lạnh.
- Đây là một cuộc đấu tranh thầm lặng nhưng bền bỉ: con người dùng vẻ đẹp của tình yêu, của niềm tin và hi vọng để chống lại sự cô đơn, buồn tẻ và nghịch cảnh. Nhờ đó, nỗi buồn tuy không mất đi nhưng được nâng đỡ, trở nên trong sáng; cho thấy nghị lực, bản lĩnh và vẻ đẹp tâm hồn lạc quan, tha thiết yêu đời, yêu người của nhân vật trữ tình – cũng chính là của Pu-skin.
→ Kết luận: Hai khổ thơ 5, 6 mở ra không gian – thời gian tâm tưởng ấm áp, sum vầy, đối lập với thực tại lạnh lẽo, cô đơn. Qua đó, nhân vật trữ tình gửi gắm khát vọng hạnh phúc và thể hiện cách đấu tranh với nỗi buồn: hướng về tình yêu, mái ấm và tương lai để giữ vững niềm tin, nghị lực sống.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.