Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Câu 5 trang 64 SGK Ngữ văn 11

Con đường mùa đông (A-lếch-xan-đrơ Xéc-ghê-ê-vích Pu-skin)   Gợi ý trả lời

Đề bài

"Xe tam mã", "bài ca của người xà ích", "mái lều, ánh lửa", "Nhi-na" có ý nghĩa tinh thần thế nào đối với hành trình của nhân vật trữ tình trên "con đường mùa đông"?
(văn bản: Con đường mùa đông (Pu-skin))

Gợi ý trả lời

Mở ý: Trên nền "con đường mùa đông" lạnh lẽo, hoang vắng và buồn tẻ (trăng mờ, sương mù, cánh đồng trắng xoá, cột cây số, không một mái lều, không ánh lửa...), nhà thơ điểm vào bốn hình ảnh: "xe tam mã", "bài ca của người xà ích", "mái lều, ánh lửa" và "Nhi-na". Đây là những điểm tựa tinh thần giúp nhân vật trữ tình vượt qua nỗi buồn, nỗi cô đơn và sự mỏi mệt của hành trình.

a) "Xe tam mã": Cỗ xe ba ngựa là phương tiện duy nhất chuyển động cùng con người giữa không gian tĩnh lặng, hoang vu. Tiếng "lục lạc đơn điệu" và sự chuyển động của cỗ xe là dấu hiệu của sự sống, của hành trình vẫn đang tiếp diễn. Nó gợi cảm giác con người không hoàn toàn bất động, bế tắc mà vẫn đang tiến về phía trước, hướng tới đích đến. → "Xe tam mã" là biểu tượng cho sự vận động, cho ý chí đi tới, chống lại sự ngưng đọng, buồn tẻ của cảnh vật mùa đông.

b) "Bài ca của người xà ích": Khúc hát dân gian Nga ("khi dạt dào, khi buồn tủi") của người đánh xe là tiếng nói của tâm hồn, của đời sống tinh thần con người vang lên giữa cõi quạnh hiu. Bài ca vừa xoa dịu vừa cộng hưởng với nỗi niềm của nhân vật trữ tình, trở thành người bạn đồng hành tinh thần. → Nó thể hiện khát khao chia sẻ, sự gắn bó với cội nguồn văn hoá dân tộc và nhu cầu được an ủi, nâng đỡ tâm hồn trên con đường cô đơn.

c) "Mái lều, ánh lửa": Trong cảnh vắng lặng "không một mái lều, ánh lửa", đây lại chính là hình ảnh mà nhân vật trữ tình mong mỏi. "Mái lều, ánh lửa" là biểu tượng của sự sống con người, của hơi ấm, của mái ấm và tổ ấm gia đình. Sự thiếu vắng của chúng càng tô đậm nỗi cô đơn, đồng thời nói lên niềm khao khát về hạnh phúc bình dị, ấm áp, về một nơi chốn để trở về. → "Mái lều, ánh lửa" là niềm hy vọng, là hơi ấm tinh thần nâng đỡ con người giữa giá lạnh.

d) "Nhi-na": Hình bóng người thương là đích đến của cuộc hành trình và là nguồn sưởi ấm lớn nhất. Nghĩ về "Nhi-na", về giây phút đoàn tụ ("Ngày mai, Nhi-na... bên lò lửa đỏ"), nhân vật trữ tình có thêm sức mạnh và niềm tin để vượt qua đêm đông buồn. → "Nhi-na" là biểu tượng của tình yêu, của hạnh phúc và niềm hy vọng, là điểm tựa tinh thần mạnh mẽ nhất, giúp con người chiến thắng nỗi buồn và sự cô quạnh, lạnh lẽo.

Khái quát: Bốn hình ảnh trên là những "điểm sáng" ấm áp, sinh động nổi bật trên nền không gian mùa đông buồn vắng. Chúng thể hiện sức sống nội tâm, bản lĩnh và niềm tin yêu cuộc sống của nhân vật trữ tình (cũng là của Pu-skin): dù con đường đời có cô đơn, buồn tẻ, con người vẫn luôn hướng về sự vận động, tình yêu, hạnh phúc và hơi ấm của tình người để vượt qua.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.