Giải Câu hỏi trang 30 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Lí do bà cô thị Nở dứt khoát không cho cháu mình đến với Chí Phèo có thoả đáng không?
(văn bản: Chí Phèo – Nam Cao)
Gợi ý trả lời
Mở ý — Đặt vấn đề
Trong phần cuối truyện ngắn *Chí Phèo*, khi Chí đã khao khát được làm người lương thiện và mong thị Nở là chiếc cầu nối đưa hắn trở về với xã hội loài người, thì chính bà cô thị Nở lại dứt khoát ngăn cản, không cho cháu mình đến với Chí Phèo. Để đánh giá lí do ấy có thoả đáng hay không, cần nhìn từ hai phía: lí lẽ bề ngoài của bà cô và bản chất nhân đạo của vấn đề.
a) Những lí do bà cô đưa ra và cái "lí" thông thường của nó
- Bà cô phản đối vì Chí Phèo là "cái thằng không cha", "chỉ có một nghề là rạch mặt ra ăn vạ", một kẻ chuyên đâm thuê chém mướn, là "con quỷ dữ của làng Vũ Đại". Theo định kiến và cách nghĩ thông thường của người làng, lấy một kẻ như thế thì "nhục nhã", không xứng.
- Xét ở góc độ một người thân lo cho tương lai của cháu, thái độ đề phòng, không muốn cháu gắn bó với một kẻ lưu manh, tứ cố vô thân, không nhà cửa, không nghề nghiệp lương thiện cũng có phần dễ hiểu — đó là tâm lí thường tình.
b) Vì sao lí do ấy KHÔNG thoả đáng
- Bà cô chỉ nhìn Chí Phèo ở cái vẻ ngoài lưu manh, ở quá khứ tội lỗi mà *không* nhìn thấy sự thức tỉnh, phần người lương thiện đang hồi sinh trong Chí nhờ tình yêu thương mộc mạc của thị Nở. Bà đã phủ nhận hoàn toàn khả năng hoàn lương của một con người.
- Lời lẽ của bà cô thực chất là tiếng nói của *định kiến xã hội* tàn nhẫn: xã hội ấy đã đẩy Chí vào con đường tha hoá, nay lại chính nó dứt khoát không cho Chí quay về làm người. Cái "lí" của bà cô là cái lí lạnh lùng, thiếu lòng tin và tình thương đối với một con người đang cần được cứu rỗi.
- Bi kịch nằm ở chỗ: lời cản ngăn ấy không chỉ nói với thị Nở mà còn là cánh cửa cuối cùng đóng sập trước mặt Chí. Nó cắt đứt sợi dây hi vọng duy nhất, khiến Chí rơi vào tuyệt vọng, nhận ra mình vĩnh viễn không thể trở lại làm người lương thiện — dẫn tới hành động giết Bá Kiến và tự kết liễu đời mình.
c) Đánh giá chung — Ý nghĩa tư tưởng
- Xét về *lí lẽ đời thường*, phản ứng của bà cô có thể giải thích được; nhưng xét về *tình người và chiều sâu nhân đạo*, lí do ấy không hề thoả đáng. Nó thể hiện sự định kiến, hẹp hòi và vô tình của xã hội đương thời.
- Qua chi tiết này, Nam Cao đã gửi gắm tư tưởng nhân đạo sâu sắc: lên án cái xã hội và những định kiến vô hình đã tước đi quyền được làm người, quyền được yêu thương và hoàn lương của con người; đồng thời bày tỏ niềm cảm thương, trân trọng khát vọng lương thiện chính đáng của những con người bị dồn đến bước đường cùng như Chí Phèo.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.