Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập hai

Giải Bài 1 trang 120 SGK Ngữ văn 8

Đọc để đồng hành và chia sẻ   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: Nhà thơ Y Phương: "Nói với con" cũng chính là nói với lòng mình!

Đến gặp nhà thơ Y Phương, tác giả của bài thơ Nói với con [...] tại nhà riêng của ông, chúng tôi không khỏi ngạc nhiên với nhà thơ người dân tộc Tày này. Cánh cửa nhà mở toang, vọng ra tiếng ông đang ngâm một bài thơ tiếng Tày đầy sảng khoái. Khi chúng tôi tới, ông vừa gò lưng lau nhà vừa hát thơ. Ngẩng đầu lên, ông tươi cười, thay cho lời chào đáp lại, ông nói: "Nghề chính của tôi là tạp vụ, có nghề phụ làm thơ."

Đọc những lời tâm tình của nhà thơ Y Phương về bài thơ Nói với con và thực hiện yêu cầu nêu ở dưới:
Đọc đoạn trích lời tâm tình của nhà thơ Y Phương về bài thơ Nói với con và trả lời câu hỏi:

a. Lời tâm tình của nhà thơ Y Phương cho biết điều gì về hoàn cảnh ra đời của bài thơ Nói với con? Hoàn cảnh ấy có tác động như thế nào đến sự biểu đạt cảm xúc và hình tượng trong bài thơ?

b. Không chỉ nói về tình phụ tử, tình cảm gia đình, câu thơ "Người đồng mình thô sơ da thịt/ Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con" còn thể hiện ý nghĩa gì? Vì sao nhà thơ thực sự trăn trở, tâm huyết với điều đó?

c. Qua lời giải thích của nhà thơ Y Phương, những hình ảnh trong các dòng thơ: "Chân phải bước tới cha/ Chân trái bước tới mẹ" và "Vách nhà ken câu hát" là hình ảnh thực hay tưởng tượng? Vì sao?

d. Theo em, điều gì làm nhà thơ xúc động, trăn trở nhất khi viết bài thơ Nói với con?

Gợi ý trả lời

### a. Hoàn cảnh ra đời của bài thơ và tác động đến cảm xúc, hình tượng

Về hoàn cảnh ra đời: Qua lời tâm tình, có thể thấy bài thơ *Nói với con* ra đời từ chính cuộc sống riêng tư và tâm trạng của nhà thơ Y Phương. Đó là lời của một người cha nói với đứa con gái đầu lòng, viết trong thời điểm đất nước và gia đình còn nhiều gian khó, thiếu thốn sau chiến tranh. Bài thơ không chỉ là tình cảm riêng của cha con mà còn gắn với bối cảnh người dân tộc Tày (quê hương, "người đồng mình") đang vượt lên hoàn cảnh nghèo khó để sống đẹp, giữ gìn cốt cách.

Tác động đến sự biểu đạt cảm xúc và hình tượng:
- Vì xuất phát từ tình cảm cha con chân thật nên cảm xúc trong bài thơ rất mộc mạc, thiết tha, ấm áp — lời thơ như lời trò chuyện, dặn dò, tâm tình.
- Vì gắn với cuộc sống và văn hóa của người dân tộc Tày nên hình tượng thơ mang đậm màu sắc miền núi, cụ thể, gần gũi và giàu sức gợi: "đan lờ cài nan hoa", "vách nhà ken câu hát", "rừng cho hoa", "con đường cho những tấm lòng"... Những hình ảnh ấy vừa thực vừa mang ý nghĩa biểu tượng về vẻ đẹp tâm hồn, nghĩa tình của quê hương.

### b. Ý nghĩa của câu thơ "Người đồng mình thô sơ da thịt / Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con"

Ý nghĩa khác (ngoài tình phụ tử, tình cảm gia đình): Câu thơ không chỉ nói chuyện cha con mà còn thể hiện niềm tự hào về vẻ đẹp, bản lĩnh và ý chí của "người đồng mình" — những con người quê hương. Tuy bề ngoài "thô sơ da thịt", mộc mạc, giản dị, nghèo khó về vật chất, nhưng tâm hồn, ý chí, nghị lực của họ lại lớn lao, cao đẹp, "chẳng mấy ai nhỏ bé". Đó là lời khẳng định về tầm vóc tinh thần, cốt cách và lòng tự tôn của cả một dân tộc, một cộng đồng: biết tự lực, tự cường, giàu khát vọng, không chịu cúi đầu trước gian khó.

Vì sao nhà thơ trăn trở, tâm huyết với điều đó: Vì Y Phương là người con của dân tộc Tày, gắn bó máu thịt với quê hương. Ông muốn con mình — và cả thế hệ sau — biết trân trọng, giữ gìn và tiếp nối truyền thống tốt đẹp, lòng tự hào về nguồn cội; sống xứng đáng với tầm vóc, phẩm giá của "người đồng mình", không được tự ti, không được quên gốc rễ, phải vững vàng vươn lên trong cuộc sống.

### c. Hình ảnh "Chân phải bước tới cha / Chân trái bước tới mẹ" và "Vách nhà ken câu hát" là thực hay tưởng tượng?

- "Chân phải bước tới cha / Chân trái bước tới mẹ": Đây là hình ảnh vừa thực vừa giàu tính tạo hình, gợi cảm. Hình ảnh gốc là *thực*: em bé đang chập chững tập đi, mỗi bước chân ngả về phía cha, phía mẹ đang dang tay đón đợi. Nhưng cách diễn đạt đã nâng lên thành hình ảnh đẹp, ấm áp, tái hiện không khí gia đình quây quần, tràn đầy yêu thương, nơi con lớn lên từng ngày trong vòng tay cha mẹ.

- "Vách nhà ken câu hát": Đây là hình ảnh vừa thực vừa tưởng tượng (mang tính biểu tượng). Phần thực: người Tày có tục đan, ken vách nhà bằng tre nứa, và sinh hoạt văn hóa hát then, hát lượn gắn liền với nếp nhà. Nhưng câu hát vốn vô hình không thể "ken" vào vách như vật liệu; cách nói "ken câu hát" là tưởng tượng, sáng tạo, khiến câu hát, niềm vui, tâm hồn lạc quan của "người đồng mình" như thấm vào, đan kết trong từng vách nhà, làm cho cuộc sống dù vất vả vẫn đầy ắp tiếng hát, nghĩa tình.

→ Như vậy, các hình ảnh thơ bắt nguồn từ hiện thực cuộc sống của người dân tộc Tày, nhưng qua trí tưởng tượng và cảm xúc của nhà thơ đã trở thành những hình ảnh vừa cụ thể, chân thực vừa giàu sức gợi, mang ý nghĩa biểu tượng.

### d. Điều làm nhà thơ xúc động, trăn trở nhất khi viết bài thơ

Theo em, điều làm nhà thơ Y Phương xúc động, trăn trở nhất chính là mong muốn con (và thế hệ mai sau) biết sống xứng đáng với quê hương, với cội nguồn — biết yêu thương, tự hào và giữ gìn những phẩm chất cao đẹp của "người đồng mình": sống nghĩa tình, thủy chung, giàu ý chí, nghị lực, dám vượt lên gian khó, không nhỏ bé, không tự ti, không quên gốc rễ. Đó là nỗi niềm của người cha gửi gắm vào con niềm tin và khát vọng về lẽ sống, về cách làm người — một tình cảm vừa riêng tư, vừa thiêng liêng, mang ý nghĩa với cả cộng đồng, dân tộc.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.