Giải Bài 4 trang 113 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Xác định nghĩa hàm ẩn của các câu tục ngữ dưới đây:
a. Có tật giật mình.
b. Đời người có một gang tay
Ai hay ngủ ngày, còn có nửa gang.
c. Cười người chớ vội cười lâu
Cười người hôm trước, hôm sau người cười.
d. Lời nói gói vàng.
e. Lưỡi sắc hơn gươm.
Gợi ý trả lời
a. Có tật giật mình.
- Nghĩa tường minh: người có tật (bệnh, lỗi) thì hay giật mình.
- Nghĩa hàm ẩn: người có lỗi lầm, có điều khuất tất giấu giếm trong lòng thì không yên tâm, dễ hoảng hốt, lo sợ, tự lộ ra mỗi khi nghe ai nói chạm đến chuyện của mình. Câu tục ngữ nhắc nhở: sống ngay thẳng, trong sạch thì lòng mới thanh thản.
b. Đời người có một gang tay / Ai hay ngủ ngày, còn có nửa gang.
- Nghĩa tường minh: đời người chỉ dài bằng một gang tay, ai ngủ ngày thì chỉ còn nửa gang.
- Nghĩa hàm ẩn: đời người rất ngắn ngủi, nếu lại còn lười biếng, ăn ngủ, lãng phí thời gian thì phần đời có ích càng ngắn hơn. Câu tục ngữ khuyên con người biết quý trọng thời gian, siêng năng, không lười nhác để sống cho có ích.
c. Cười người chớ vội cười lâu / Cười người hôm trước, hôm sau người cười.
- Nghĩa tường minh: chớ vội cười chê người khác lâu, vì hôm trước mình cười người thì hôm sau người lại cười mình.
- Nghĩa hàm ẩn: không nên chế giễu, chê cười khuyết điểm hay sự rủi ro của người khác, bởi việc ấy rất có thể sẽ xảy đến với chính mình. Câu tục ngữ khuyên sống khiêm tốn, bao dung, biết cảm thông thay vì nhạo báng người khác.
d. Lời nói gói vàng.
- Nghĩa tường minh: lời nói (quý) như một gói vàng.
- Nghĩa hàm ẩn: lời nói có giá trị rất lớn, quý giá như vàng; vì vậy cần biết trân trọng, giữ gìn và cân nhắc, lựa chọn lời ăn tiếng nói cho đúng, cho hay.
e. Lưỡi sắc hơn gươm.
- Nghĩa tường minh: cái lưỡi (lời nói) sắc bén hơn cả lưỡi gươm.
- Nghĩa hàm ẩn: lời nói có sức mạnh ghê gớm, có thể làm tổn thương con người còn đau hơn cả vũ khí. Câu tục ngữ nhắc nhở phải thận trọng, giữ gìn trong lời ăn tiếng nói để tránh gây tổn thương cho người khác.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.