Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài 1 trang 55 SGK Ngữ văn 8

Củng cố, mở rộng (Bài 2. Vẻ đẹp cổ điển)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Kẻ bảng vào vở theo mẫu dưới đây và điền nội dung về một số yếu tố thi luật của thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật thể hiện qua bài thơ Thu đie^ˊuThu\ điếu của Nguyễn Khuyến:

| Câu | Luật bằng trắc | Niêm | Vần | Nhịp | Đối |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | | | | | |
| 2 | | | | | |
| 3 | | | | | |
| 4 | | | | | |
| 5 | | | | | |
| 6 | | | | | |
| 7 | | | | | |
| 8 | | | | | |
(văn bản: Thu điếu - Nguyễn Khuyến)

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 55 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng mẫu gồm 6 cột (Câu, Luật bằng trắc, Niêm, Vần, Nhịp, Đối) và 8 hàng tương ứng câu 1 đến câu 8, các ô nội dung để trống cho học sinh điền.

Gợi ý trả lời

Văn bản: _Thu điếu_ (Câu cá mùa thu) – Nguyễn Khuyến

> (1) Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,
> (2) Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.
> (3) Sóng biếc theo làn hơi gợn tí,
> (4) Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo.
> (5) Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,
> (6) Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.
> (7) Tựa gối buông cần lâu chẳng được,
> (8) Cá đâu đớp động dưới chân bèo.

Cách xác định (theo SGK Ngữ văn 8 – Kết nối tri thức):
- Thể thơ: thất ngôn bát cú Đường luật (8 câu, mỗi câu 7 tiếng).
- Luật bằng trắc: xét chủ yếu tiếng thứ 2–4–6 của mỗi câu (nhất – tam – ngũ bất luận, nhị – tứ – lục phân minh). Tiếng thứ 2 của câu 1 là "thu" (thanh bằng) ⟹ bài thơ làm theo luật bằng; trong một câu các tiếng 2–4–6 phải xen kẽ B – T – B hoặc T – B – T. Dưới đây B = bằng, T = trắc.

Bảng điền hoàn chỉnh:

| Câu | Luật bằng trắc (tiếng 1→7) | Niêm | Vần | Nhịp | Đối |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | B B T T T B B | niêm với câu 8 | veo (vần "eo") | 4/3 | không đối |
| 2 | T T B B T T B | niêm với câu 3 | teo (vần "eo") | 4/3 | không đối |
| 3 | T T B B B T T | niêm với câu 2 | (không gieo vần) | 4/3 | đối với câu 4 |
| 4 | T B T T T B B | niêm với câu 5 | vèo (vần "eo") | 4/3 | đối với câu 3 |
| 5 | B B B T B B T | niêm với câu 4 | (không gieo vần) | 4/3 | đối với câu 6 |
| 6 | T T B B T T B | niêm với câu 7 | teo (vần "eo") | 4/3 | đối với câu 5 |
| 7 | T T B B B T T | niêm với câu 6 | (không gieo vần) | 4/3 | không đối |
| 8 | T B T T T B B | niêm với câu 1 | bèo (vần "eo") | 4/3 | không đối |

Giải thích từng yếu tố:

a) Luật bằng trắc: Xét tiếng 2–4–6: câu 1 là B–T–B (thu–lẽo–trong) nên là luật bằng. Các cặp niêm có cùng mô hình: câu 1,4,5,8 theo mô hình B–T–B; câu 2,3,6,7 theo mô hình T–B–T. Tiếng 1–3–5 được tự do (bất luận).

b) Niêm: Hai câu niêm với nhau khi tiếng thứ 2 (và 4, 6) cùng thanh. Cách niêm chuẩn của thất ngôn bát cú: câu 1 – câu 8, câu 2 – câu 3, câu 4 – câu 5, câu 6 – câu 7. Bài thơ niêm luật chặt chẽ, đúng quy định.

c) Vần: Gieo một vần bằng duy nhất (độc vận) là vần "eo" ở cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8: *veo – teo – vèo – teo – bèo*. Đây là vần chân, vần bằng.

d) Nhịp: Các câu chủ yếu ngắt nhịp 4/3 (ví dụ: _Ao thu lạnh lẽo / nước trong veo_), tạo âm điệu nhẹ nhàng, tĩnh lặng phù hợp cảnh thu.

đ) Đối: Bắt buộc đối ở hai cặp câu giữa — cặp thực (câu 3 – 4) và cặp luận (câu 5 – 6):
- Câu 3 ⟷ 4: _Sóng biếc / Lá vàng_, _theo làn / trước gió_, _hơi gợn tí / khẽ đưa vèo_ (đối ý, đối thanh, đối từ loại).
- Câu 5 ⟷ 6: _Tầng mây / Ngõ trúc_, _lơ lửng / quanh co_, _trời xanh ngắt / khách vắng teo_.

Hai cặp đề (1–2) và kết (7–8) không bắt buộc đối.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.