Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Câu 2 trang 83 SGK Ngữ văn 8

Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu   Gợi ý trả lời

Đề bài

Hai câu đề cho biết điều gì về chế độ thi cử ở nước ta cuối thế kỉ XIX?
(văn bản: Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu – Trần Tế Xương)

Gợi ý trả lời

Hai câu đề:

> *Nhà nước ba năm mở một khoa,*
> *Trường Nam thi lẫn với trường Hà.*

a) Câu thứ nhất – "Nhà nước ba năm mở một khoa":

Câu thơ cho biết kì thi Hương vẫn được tổ chức đều đặn theo đúng lệ cũ: cứ ba năm một khoa. Việc thi cử do "nhà nước" đứng ra tổ chức. Nhìn bề ngoài, chế độ thi cử dường như vẫn diễn ra bình thường, đúng quy củ như bao đời.

Tuy nhiên, hai chữ "Nhà nước" đặt ở đầu câu đã hé lộ một sự thật mỉa mai: khoa thi chữ Hán vốn là việc của triều đình phong kiến, nay lại do "nhà nước" – thực chất là chính quyền thực dân Pháp – nắm quyền tổ chức. Kì thi tuyển chọn nhân tài cho đạo Nho đã rơi vào tay kẻ xâm lược.

b) Câu thứ hai – "Trường Nam thi lẫn với trường Hà":

Chữ "lẫn" là nhãn tự, bộc lộ rõ sự lộn xộn, nhốn nháo, mất đi tính trang nghiêm của chế độ thi cử. Theo lệ cũ, trường thi Hà Nội và trường thi Nam Định là hai trường riêng biệt. Nhưng do thực dân Pháp đã chiếm Hà Nội, trường thi Hà Nội bị bãi bỏ, nên sĩ tử Hà Nội phải dồn xuống thi chung ("thi lẫn") ở trường Nam Định.

Sự "thi lẫn" ấy cho thấy nền thi cử – nền Nho học đã đến hồi suy tàn, ô hợp, không còn giữ được vẻ tôn nghiêm, quy củ vốn có.

→ Khái quát: Hai câu đề vừa thông báo về một khoa thi vẫn được tổ chức theo lệ thường (ba năm một khoa), vừa kín đáo phơi bày thực trạng nhốn nháo, suy đồi của chế độ thi cử chữ Hán ở nước ta cuối thế kỉ XIX – thời kì nền Nho học lụi tàn và đất nước rơi vào tay thực dân Pháp. Giọng điệu mỉa mai, chua xót đã xuất hiện ngay từ hai câu mở đầu.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.