Giải Câu 3 trang 83 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Biện pháp tu từ nào đã được sử dụng trong cách diễn đạt “Lôi thôi sĩ tử vai đeo lọ” và “Ậm oẹ quan trường miệng thét loa”? Nêu rõ tác dụng của biện pháp tu từ đó trong việc tái hiện hình ảnh các sĩ tử và quan viên người Việt.
(văn bản: Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu – Trần Tế Xương)
Gợi ý trả lời
a) Biện pháp tu từ được sử dụng
Trong hai câu thơ, tác giả đã dùng biện pháp tu từ đảo ngữ (đảo trật tự cú pháp thông thường):
- Trật tự thông thường là *"Sĩ tử lôi thôi vai đeo lọ"* và *"Quan trường ậm oẹ miệng thét loa"*.
- Trần Tế Xương đã đưa các từ láy gợi hình, gợi thanh lên đầu câu: từ láy tượng hình "lôi thôi" và từ láy tượng thanh "ậm oẹ" được đặt ở vị trí đầu dòng thơ, trước chủ ngữ (*sĩ tử*, *quan trường*).
- Hai câu còn kết hợp với phép đối (lôi thôi – ậm oẹ, sĩ tử – quan trường, vai đeo lọ – miệng thét loa) làm cho hình ảnh thêm cân xứng, sắc nét.
b) Tác dụng của biện pháp đảo ngữ
- Nhấn mạnh, làm nổi bật đặc điểm nhếch nhác, thảm hại của những con người nơi trường thi ngay từ đầu câu thơ.
- Hình ảnh sĩ tử: từ "lôi thôi" đặt trước gợi dáng vẻ luộm thuộm, nhếch nhác, mất đi vẻ nho nhã, trang nghiêm vốn có của kẻ sĩ đi thi.
- Hình ảnh quan trường: từ "ậm oẹ" đặt trước gợi âm thanh ú ớ, lắp bắp, ra oai mà thực chất thiếu uy nghiêm, không còn vẻ trang trọng của người coi thi.
- Qua đó, hai câu thơ tái hiện khung cảnh trường thi hỗn độn, nhốn nháo, lộn xộn, phản ánh sự suy tàn, ô hợp của chế độ khoa cử và xã hội thực dân nửa phong kiến đương thời.
- Đồng thời thể hiện thái độ mỉa mai, châm biếm, xót xa của tác giả trước cảnh thi cử suy đồi của nước nhà.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.