Giải Câu 4 trang 83 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Phân tích tác dụng của phép đối được tác giả sử dụng trong hai câu thực.
(văn bản: Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu – Trần Tế Xương)
Gợi ý trả lời
Phân tích tác dụng của phép đối trong hai câu thực
Hai câu thực của bài thơ:
> *Lôi thôi sĩ tử vai đeo lọ,*
> *Ậm oẹ quan trường miệng thét loa.*
a) Xác định phép đối
Hai câu thực đối nhau rất chỉnh (đối thanh, đối ý, đối từ loại):
- *Lôi thôi* (từ láy tượng hình) đối với *Ậm oẹ* (từ láy tượng thanh) — đều được đảo lên đầu câu.
- *sĩ tử* (người đi thi) đối với *quan trường* (người coi thi, chấm thi).
- *vai đeo lọ* đối với *miệng thét loa*.
b) Tác dụng của phép đối
- Dựng lại khung cảnh trường thi một cách sinh động, chân thực: phép đối đặt hai hình ảnh sĩ tử và quan trường song song, cho thấy toàn cảnh một kì thi — người đi thi và người coi thi đều hiện lên cùng lúc, đủ cả âm thanh (*ậm oẹ*, *thét loa*) lẫn dáng vẻ (*lôi thôi*, *vai đeo lọ*).
- Nhấn mạnh sự lố lăng, nhốn nháo, mất trật tự của trường thi: nhờ biện pháp đảo ngữ đưa *lôi thôi* và *ậm oẹ* lên đầu, hai từ láy giàu sức gợi được làm nổi bật. *Sĩ tử* đáng lẽ phải nho nhã, trang trọng thì lại *lôi thôi*, luộm thuộm; *quan trường* đáng lẽ phải uy nghiêm thì chỉ *ậm oẹ*, ra oai một cách kệch cỡm. Phép đối khiến hai nét ấy soi chiếu, cộng hưởng với nhau, tô đậm cảnh thi cử suy tàn, ô hợp.
- Thể hiện thái độ châm biếm, mỉa mai và nỗi xót xa của tác giả: sự cân xứng của phép đối không nhằm ngợi ca mà để phơi bày cái nhếch nhác từ hai phía — cả người thi lẫn người chấm. Qua đó, Trần Tế Xương bộc lộ giọng điệu trào phúng sắc sảo và niềm chua xót trước cảnh Nho học, khoa cử xuống dốc dưới thời thực dân nửa phong kiến.
→ Kết luận: Phép đối (kết hợp đảo ngữ và từ láy) trong hai câu thực giúp khắc họa trường thi hỗn độn, lố lăng; làm nổi bật sự tương phản giữa cái đáng lẽ phải trang nghiêm với thực tế nhố nhăng, qua đó gửi gắm tiếng cười châm biếm và nỗi đau trước sự suy tàn của chế độ khoa cử.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.