Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Câu 5 trang 83 SGK Ngữ văn 8

Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu   Gợi ý trả lời

Đề bài

Tiếng cười trào phúng được thể hiện như thế nào qua việc đặc tả, nhấn mạnh hai hình ảnh mang tính chất “ngoại lai” là quansứquan sứ và mụđa^ˋmmụ đầm?
(văn bản: Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu – Trần Tế Xương)

Gợi ý trả lời

Phân tích tiếng cười trào phúng qua hai hình ảnh "ngoại lai": quan sứ và mụ đầm

a) Bối cảnh xuất hiện của hai hình ảnh: Hai câu luận của bài thơ viết:

> *"Lọng cắm rợp trời quan sứ đến,*
> *Váy lê quét đất mụ đầm ra."*

Trong một kì thi Hán học — nơi vốn tôn nghiêm, là chốn tuyển chọn nhân tài cho đất nước — lại xuất hiện "quan sứ" (viên công sứ Pháp) và "mụ đầm" (vợ quan sứ). Đây là hai hình ảnh *ngoại lai*, lạc lõng, hoàn toàn xa lạ với không khí trường thi truyền thống của dân tộc. Chính sự có mặt của chúng đã tố cáo cảnh nước mất, trường thi bị thực dân thao túng.

b) Nghệ thuật đặc tả, nhấn mạnh tạo tiếng cười:

- Tác giả dùng nghệ thuật đối rất chỉnh: "Lọng cắm rợp trời" đối với "Váy lê quét đất", "quan sứ đến" đối với "mụ đầm ra". Phép đối làm nổi bật sự tương phản và tô đậm sự lố bịch của cảnh tượng.

- Hình ảnh "lọng cắm rợp trời" đón quan sứ được đặt cạnh hình ảnh "váy lê quét đất" của mụ đầm. Sự sắp đặt cố ý này tạo nên sự đối nghịch trớ trêu: một bên là nghi thức long trọng, phô trương (lọng, rợp trời), một bên là hình ảnh thô kệch, suồng sã, dung tục (cái váy lê quét đất). Cái trang trọng giả tạo bị kéo xuống ngang hàng với cái tầm thường.

c) Giá trị trào phúng — châm biếm sâu cay:

- Việc đặc tả, nhấn mạnh hai hình ảnh này bật lên tiếng cười mỉa mai, chua chát. Nhà thơ cười vào sự đảo lộn các giá trị: nơi tôn nghiêm nhất của nền học vấn nước nhà nay lại do kẻ xâm lược và vợ hắn ngự trị, khoe khoang.

- Đặc biệt, hình ảnh "váy" của mụ đầm phơi bày ở chốn trường thi — nơi lẽ ra các sĩ tử nghiêm trang bái vọng — là một sự xúc phạm, một nghịch cảnh nhục nhã. Tiếng cười vì thế vừa khinh bỉ bọn thực dân, vừa ẩn chứa nỗi đau, nỗi nhục mất nước của nhà thơ và của cả dân tộc.

=> Qua việc đặc tả hai hình ảnh ngoại lai, tiếng cười trào phúng của Tú Xương vừa đả kích, châm biếm sự lố lăng của bọn thực dân, vừa thể hiện thái độ chua xót, bất bình trước cảnh nhốn nháo, ô hợp của trường thi buổi giao thời và nỗi đau trước thực trạng đất nước.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.