Giải Câu 3 trang 50 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Phân tích một hình ảnh thơ thể hiện sự gần gũi, thân thương của tiếng Việt với muôn vàn âm thanh đời thường

1. Chọn hình ảnh thơ

Trong bài *Tiếng Việt*, Lưu Quang Vũ đã dựng lên cả một "dàn âm thanh" của làng quê Việt. Em chọn phân tích hình ảnh mở đầu bài thơ:

> *"Tiếng mẹ gọi trong hoàng hôn khói sẫm*
> *Cánh đồng xa cò trắng rủ nhau về*
> *Có con nghé trên lưng bùn ướt đẫm*
> *Nghe xạc xào gió thổi giữa cau tre."*

2. Phân tích

- Âm thanh gắn với tình mẫu tử và nếp sống làng quê: Mở đầu là *"Tiếng mẹ gọi"* — âm thanh thân thuộc nhất, gần gũi nhất với mỗi con người. Tiếng gọi ấy vang lên *"trong hoàng hôn khói sẫm"*, giữa thời khắc chiều về khi khói bếp lam lan tỏa, gợi khung cảnh đầm ấm, bình dị của thôn quê. Tiếng Việt vì thế hiện lên như tiếng của tình yêu thương, của mái ấm gia đình.

- Âm thanh hòa vào thiên nhiên, cuộc sống đời thường: Nhà thơ không tả tiếng Việt một cách trừu tượng mà đặt nó giữa muôn vàn âm thanh và hình ảnh quen thuộc: cánh cò *"rủ nhau về"*, con nghé trên lưng còn *"bùn ướt đẫm"* sau một ngày đồng áng, tiếng gió *"xạc xào"* thổi giữa hàng *"cau tre"*. Mỗi chi tiết đều rất đỗi bình dị, gắn với đồng ruộng, với lao động, với lũy tre làng.

- Giá trị nghệ thuật: Từ láy tượng thanh *"xạc xào"* diễn tả sinh động tiếng gió lay động lá cau, lá tre, khiến câu thơ như có âm thanh thật vang lên. Các hình ảnh *cánh đồng, cò trắng, con nghé, cau tre* là những biểu tượng quen thuộc của làng quê Việt Nam, làm cho tiếng Việt trở nên cụ thể, sống động và vô cùng thân thương. Cách sắp xếp các hình ảnh nối tiếp nhau tạo nên một bức tranh quê vừa thanh bình vừa đậm hồn dân tộc.

3. Nhận xét chung

Qua hình ảnh thơ này, Lưu Quang Vũ cho thấy tiếng Việt không phải điều gì xa lạ, cao siêu mà bắt nguồn từ chính cuộc sống đời thường: từ tiếng mẹ gọi con, từ âm thanh của thiên nhiên, ruộng đồng. Tiếng Việt vì thế thấm đẫm tình yêu quê hương, trở thành tiếng nói của tâm hồn, của cội nguồn dân tộc — gần gũi, thân thương với mỗi người Việt Nam.