Giải Hoạt động 1 trang 48 SGK Toán 10
Đề bài
Đính hai đầu của một sợi dây không đàn hồi vào hai vị trí cố định trên một mặt bàn (độ dài sợi dây lớn hơn khoảng cách giữa hai điểm ). Kéo căng sợi dây tại một điểm bởi một đầu bút dạ (hoặc phấn). Di chuyển đầu bút dạ để nó vẽ trên mặt bàn một đường khép kín (H.7.18).
a) Đường vừa nhận được có liên hệ với hình ảnh nào ở Hình 7.17?
b) Trong quá trình đầu bút di chuyển để vẽ nên đường nói trên, tổng các khoảng cách từ nó tới các vị trí có thay đổi không? Vì sao?
Hình 7.18 mô tả cách vẽ một đường elip trên mặt bàn: hai điểm và được ghim cố định trên mặt bàn (cách nhau một khoảng nhỏ). Một sợi dây không đàn hồi được buộc cố định hai đầu vào và , có độ dài lớn hơn khoảng cách . Người vẽ dùng đầu bút dạ móc vào sợi dây, kéo căng dây tại điểm rồi di chuyển đầu bút sao cho dây luôn căng; đầu bút vạch nên một đường cong khép kín màu đỏ bao quanh cả hai điểm . Do dây không đàn hồi nên trong suốt quá trình vẽ, tổng hai đoạn luôn bằng độ dài sợi dây, tức là một hằng số không đổi. Để đối chiếu cho ý a), Hình 7.17 gồm ba ảnh thực tế:
a) các tia nước phun lên từ đài phun nước, mỗi tia uốn thành đường cong (dạng parabol);
b) một bàn bi-a có mặt bàn hình elip (bầu dục) với một lỗ thu bi;
c) tháp giải nhiệt của nhà máy có thân thắt lại ở giữa (mặt cắt dạng hypebol). Đường cong khép kín vẽ được ở Hình 7.18 có dạng elip, ứng với hình ảnh mặt bàn bi-a hình elip ở ảnh b) của Hình 7.17.
Lời giải
a) Khi kéo căng sợi dây và di chuyển đầu bút dạ (điểm ) sao cho dây luôn căng, đầu bút vạch nên một đường cong khép kín bao quanh hai điểm . Đường cong này có dạng đường elip (hình bầu dục).
Đối chiếu với Hình 7.17, đường vừa nhận được có liên hệ với hình ảnh mặt bàn bi-a hình elip ở ảnh b) (chiếc bàn bi-a có mặt bàn hình bầu dục).
b) Trong quá trình đầu bút di chuyển để vẽ nên đường nói trên, tổng các khoảng cách từ nó tới hai vị trí không thay đổi (luôn là một hằng số).
*Giải thích:* Hai đầu sợi dây được đính cố định vào và , còn đầu bút móc vào sợi dây tại điểm và luôn kéo căng dây. Khi đó sợi dây gồm hai đoạn và , nên:
Vì sợi dây không đàn hồi nên độ dài của nó không đổi trong suốt quá trình vẽ. Do đó tổng luôn bằng độ dài sợi dây, tức là một hằng số không đổi.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.