Sách giáo khoa Toán 12 Tập hai

Giải Hoạt động 4 trang 24 SGK Toán 12

Bài 13. Ứng dụng hình học của tích phân   Đã kiểm chéo

Đề bài

Nhận biết công thức tính thể tích của khối tròn xoay
Xét hình phẳng giới hạn bởi đồ thị hàm số y=f(x)=12xy = f(x) = \dfrac{1}{2}x, trục hoành và hai đường thẳng x=0x = 0, x=4x = 4. Khi quay hình phẳng này xung quanh trục hoành OxOx ta được khối nón có đỉnh là gốc OO, trục là OxOx và đáy là hình tròn bán kính bằng 2 (H.4.25).

a) Tính thể tích VV của khối nón.

b) Khi cắt khối nón bởi mặt phẳng vuông góc với trục hoành tại điểm có hoành độ bằng xx (0≤x≤40 \le x \le 4) thì mặt cắt thu được là một hình tròn có bán kính là f(x)f(x), do đó diện tích mặt cắt là S(x)=πf2(x)S(x) = \pi f^2(x).
Tính π∫04f2(x) dx\pi \int_{0}^{4} f^2(x)\,dx và so sánh với VV.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 24 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 4.25: Hệ trục toạ độ Oxy. Đường thẳng y=12xy = \frac{1}{2}x đi qua gốc O, tại x=4x=4 đạt y=2y=2. Hình phẳng tam giác giới hạn bởi đường thẳng này, trục hoành và đường thẳng x=4 (đỉnh O, đáy đứng tại x=4 cao từ 0 đến 2). Khi quay quanh Ox tạo khối nón: đỉnh tại O, đáy là hình tròn bán kính 2 tại x=4. Trục tung chia vạch từ -2 đến 2, trục hoành chia vạch từ 1 đến 5. Có mặt cắt hình tròn (đường tròn nét đứt) tại vị trí x nằm giữa 2 và 3.

Lời giải

a) Tính thể tích VV của khối nón.

Khi quay hình phẳng quanh trục OxOx, ta được khối nón có:
- Bán kính đáy: r=f(4)=12⋅4=2r = f(4) = \dfrac{1}{2}\cdot 4 = 2.
- Chiều cao: h=4h = 4 (khoảng cách từ đỉnh OO đến mặt đáy tại x=4x = 4).

Áp dụng công thức thể tích khối nón:
V=13πr2h=13π⋅22⋅4=16π3.V = \frac{1}{3}\pi r^2 h = \frac{1}{3}\pi \cdot 2^2 \cdot 4 = \frac{16\pi}{3}.

b) Tính π∫04f2(x) dx\pi\displaystyle\int_{0}^{4} f^2(x)\,dx và so sánh với VV.

Ta có f(x)=12xf(x) = \dfrac{1}{2}x nên f2(x)=14x2f^2(x) = \dfrac{1}{4}x^2. Do đó:
π∫04f2(x) dx=π∫0414x2 dx=π4∫04x2 dx=π4⋅[x33]04.\pi\int_{0}^{4} f^2(x)\,dx = \pi\int_{0}^{4} \frac{1}{4}x^2\,dx = \frac{\pi}{4}\int_{0}^{4} x^2\,dx = \frac{\pi}{4}\cdot\left[\frac{x^3}{3}\right]_{0}^{4}.

Tính tiếp:
=π4⋅433=π4⋅643=16π3.= \frac{\pi}{4}\cdot\frac{4^3}{3} = \frac{\pi}{4}\cdot\frac{64}{3} = \frac{16\pi}{3}.

So sánh: π∫04f2(x) dx=16π3=V.\pi\displaystyle\int_{0}^{4} f^2(x)\,dx = \frac{16\pi}{3} = V.

Vậy thể tích khối nón đúng bằng π∫04f2(x) dx\pi\displaystyle\int_{0}^{4} f^2(x)\,dx. Điều này gợi ý công thức tính thể tích khối tròn xoay: V=π∫abf2(x) dxV = \pi\displaystyle\int_{a}^{b} f^2(x)\,dx.

Đáp số

V=16π3V = \dfrac{16\pi}{3}π∫04f2(x) dx=16π3=V\pi\displaystyle\int_{0}^{4} f^2(x)\,dx = \dfrac{16\pi}{3} = V

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.