Giải Bài 5.29 trang 110 SGK Toán 9
Đề bài
Khi chuyển động, giả sử đầu mũi kim dài của một chiếc đồng hồ vạch nên một đường tròn, kí hiệu là , trong khi đầu mũi kim ngắn vạch nên một đường tròn khác, kí hiệu là .
a) Hai đường tròn và có vị trí tương đối như thế nào?
b) Giả sử bán kính của và lần lượt là và . Người ta vẽ trên mặt đồng hồ một hoạ tiết hình tròn có tâm nằm cách điểm trục kim đồng hồ một khoảng bằng và có bán kính bằng . Hãy cho biết vị trí tương đối của đường tròn đối với mỗi đường tròn và . Vẽ ba đường tròn đó nếu cm và cm.
Hình chụp một chiếc đồng hồ quả quýt (đồng hồ bỏ túi) có mặt số La Mã và mặt số Ả Rập. Trên mặt đồng hồ minh hoạ đường tròn là hoạ tiết hình tròn nhỏ (được chú thích bằng nhãn (T3) và mũi tên chỉ vào). Đây chỉ là hình minh hoạ, hai kim dài và ngắn có chung điểm trục quay ở tâm đồng hồ; , là hai đường tròn đồng tâm (cùng tâm là trục kim).
Lời giải
a) Vị trí tương đối của và
Hai kim của đồng hồ quay quanh cùng một điểm trục ở tâm đồng hồ. Do đó hai đường tròn (do đầu kim dài vạch ra) và (do đầu kim ngắn vạch ra) có cùng tâm là điểm trục kim; gọi tâm chung đó là .
Vì kim dài dài hơn kim ngắn nên , tức hai bán kính khác nhau. Khoảng cách giữa hai tâm là , mà , nên:
> và là hai đường tròn đồng tâm; nằm trong và chúng không có điểm chung.
b) Vị trí tương đối của với và với
Gọi là tâm của và là bán kính của . Theo đề bài:
Đặt là khoảng cách giữa tâm (tâm chung của ) và tâm .
*So sánh với (bán kính ):*
Vì nên , suy ra , tức .
> Vậy nằm trong (đường tròn đựng ), hai đường tròn không có điểm chung.
*So sánh với (bán kính ):*
Với trường hợp của đồng hồ () ta có , tức .
> Vậy cắt tại hai điểm.
Vẽ hình với cm, cm
Khi đó:
- : tâm , bán kính cm.
- : tâm , bán kính cm (đồng tâm với ).
- : tâm cách một khoảng cm, bán kính cm.
Kiểm tra lại:
- Với : cm cm nằm trong . ✓
- Với : cm, cm, mà cắt tại hai điểm. ✓
Cách vẽ: vẽ hai đường tròn đồng tâm tâm ; lấy điểm trên một bán kính của sao cho cm rồi vẽ tâm bán kính cm. Khi đó nằm gọn trong nhưng cắt tại hai điểm.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.