Sách giáo khoa Toán 9 Tập hai

Giải Bài 2 trang 114 SGK Toán 9

Thực hành   Đã kiểm chéo

Đề bài

Giải các hệ phương trình sau:

a) {3x−2y=42x+y=5;\begin{cases} 3x - 2y = 4 \\ 2x + y = 5; \end{cases}

b) {x+y=53x+33 y=6;\begin{cases} x + y = 5 \\ 3x + \sqrt[3]{3}\,y = 6; \end{cases}

c) {3x+2y=02x−3y=0;\begin{cases} 3x + 2y = 0 \\ 2x - 3y = 0; \end{cases}

d) {x5−(1+3)y=1(1−3)x+y5=1.\begin{cases} x\sqrt{5} - \left(1+\sqrt{3}\right)y = 1 \\ \left(1-\sqrt{3}\right)x + y\sqrt{5} = 1. \end{cases}

Lời giải

a) {3x−2y=42x+y=5\begin{cases} 3x - 2y = 4 \\ 2x + y = 5 \end{cases}

Từ phương trình thứ hai rút ra y=5−2xy = 5 - 2x. Thế vào phương trình thứ nhất:

3x−2(5−2x)=4⇒3x−10+4x=4⇒7x=14⇒x=2.3x - 2(5 - 2x) = 4 \Rightarrow 3x - 10 + 4x = 4 \Rightarrow 7x = 14 \Rightarrow x = 2.

Suy ra y=5−2⋅2=1y = 5 - 2\cdot 2 = 1.

Vậy hệ có nghiệm duy nhất (x;y)=(2;1)(x;y) = (2;1).

b) {x+y=53x+33 y=6\begin{cases} x + y = 5 \\ 3x + \sqrt[3]{3}\,y = 6 \end{cases}

Từ phương trình thứ nhất rút ra x=5−yx = 5 - y. Thế vào phương trình thứ hai:

3(5−y)+33 y=6⇒15−3y+33 y=6⇒(33−3)y=−9.3(5 - y) + \sqrt[3]{3}\,y = 6 \Rightarrow 15 - 3y + \sqrt[3]{3}\,y = 6 \Rightarrow (\sqrt[3]{3} - 3)y = -9.

Do đó y=−933−3=93−33y = \dfrac{-9}{\sqrt[3]{3} - 3} = \dfrac{9}{3 - \sqrt[3]{3}}. Trục căn thức ở mẫu nhờ hằng đẳng thức a3−b3=(a−b)(a2+ab+b2)a^3 - b^3 = (a-b)(a^2+ab+b^2) với a=3, b=33a = 3,\ b = \sqrt[3]{3}, nên (3−33)(9+333+93)=27−3=24(3 - \sqrt[3]{3})(9 + 3\sqrt[3]{3} + \sqrt[3]{9}) = 27 - 3 = 24:

y=9 (9+333+93)24=27+933+3938≈5,78.y = \dfrac{9\,(9 + 3\sqrt[3]{3} + \sqrt[3]{9})}{24} = \dfrac{27 + 9\sqrt[3]{3} + 3\sqrt[3]{9}}{8} \approx 5{,}78.

x=5−y=13−933−3938≈−0,78.x = 5 - y = \dfrac{13 - 9\sqrt[3]{3} - 3\sqrt[3]{9}}{8} \approx -0{,}78.

Vậy hệ có nghiệm duy nhất (x;y)=(13−933−3938; 27+933+3938)(x;y) = \left(\dfrac{13 - 9\sqrt[3]{3} - 3\sqrt[3]{9}}{8};\ \dfrac{27 + 9\sqrt[3]{3} + 3\sqrt[3]{9}}{8}\right).

c) {3x+2y=02x−3y=0\begin{cases} 3x + 2y = 0 \\ 2x - 3y = 0 \end{cases}

Nhân phương trình thứ nhất với 33, phương trình thứ hai với 22:

9x+6y=0và4x−6y=0.9x + 6y = 0 \quad\text{và}\quad 4x - 6y = 0.

Cộng vế với vế: 13x=0⇒x=013x = 0 \Rightarrow x = 0. Thế vào 3x+2y=03x + 2y = 0 được 2y=0⇒y=02y = 0 \Rightarrow y = 0.

Vậy hệ có nghiệm duy nhất (x;y)=(0;0)(x;y) = (0;0).

d) {x5−(1+3)y=1(1)(1−3)x+y5=1(2)\begin{cases} x\sqrt{5} - (1+\sqrt{3})y = 1 \quad (1)\\ (1-\sqrt{3})x + y\sqrt{5} = 1 \quad (2) \end{cases}

*Khử yy:* nhân (1)(1) với 5\sqrt5, nhân (2)(2) với (1+3)(1+\sqrt3):

5x−5(1+3)y=5;5x - \sqrt5(1+\sqrt3)y = \sqrt5;
(1−3)(1+3)x+5(1+3)y=1+3, với (1−3)(1+3)=1−3=−2.(1-\sqrt3)(1+\sqrt3)x + \sqrt5(1+\sqrt3)y = 1+\sqrt3,\ \text{với } (1-\sqrt3)(1+\sqrt3) = 1 - 3 = -2.

Cộng vế với vế (triệt tiêu yy): 5x−2x=5+1+35x - 2x = \sqrt5 + 1 + \sqrt3, tức

3x=1+3+5⇒x=1+3+53.3x = 1 + \sqrt3 + \sqrt5 \Rightarrow x = \dfrac{1 + \sqrt3 + \sqrt5}{3}.

*Khử xx:* nhân (1)(1) với (1−3)(1-\sqrt3), nhân (2)(2) với 5\sqrt5:

5(1−3)x+2y=1−3(vì −(1−3)(1+3)=2);\sqrt5(1-\sqrt3)x + 2y = 1 - \sqrt3 \quad(\text{vì } -(1-\sqrt3)(1+\sqrt3) = 2);
5(1−3)x+5y=5.\sqrt5(1-\sqrt3)x + 5y = \sqrt5.

Trừ vế với vế (triệt tiêu xx): 5y−2y=5−(1−3)5y - 2y = \sqrt5 - (1 - \sqrt3), tức

3y=3+5−1⇒y=3+5−13.3y = \sqrt3 + \sqrt5 - 1 \Rightarrow y = \dfrac{\sqrt3 + \sqrt5 - 1}{3}.

*Thử lại:* thay vào (1)(1): 5⋅1+3+53−(1+3)⋅3+5−13=(5+15+5)−(2+5+15)3=33=1\sqrt5\cdot\dfrac{1+\sqrt3+\sqrt5}{3} - (1+\sqrt3)\cdot\dfrac{\sqrt3+\sqrt5-1}{3} = \dfrac{(\sqrt5+\sqrt{15}+5) - (2+\sqrt5+\sqrt{15})}{3} = \dfrac{3}{3} = 1 (đúng); tương tự (2)(2) cũng bằng 11.

Vậy hệ có nghiệm duy nhất (x;y)=(1+3+53; 3+5−13)≈(1,66; 0,99)(x;y) = \left(\dfrac{1 + \sqrt3 + \sqrt5}{3};\ \dfrac{\sqrt3 + \sqrt5 - 1}{3}\right) \approx (1{,}66;\ 0{,}99).

Đáp số

(x;y)=(2;1)(x;y) = (2;1)(x;y)=(13−933−3938; 27+933+3938)≈(−0,78; 5,78)(x;y) = \left(\dfrac{13 - 9\sqrt[3]{3} - 3\sqrt[3]{9}}{8};\ \dfrac{27 + 9\sqrt[3]{3} + 3\sqrt[3]{9}}{8}\right) \approx (-0{,}78;\ 5{,}78)(x;y)=(0;0)(x;y) = (0;0)(x;y)=(1+3+53; 3+5−13)≈(1,66; 0,99)(x;y) = \left(\dfrac{1+\sqrt3+\sqrt5}{3};\ \dfrac{\sqrt3+\sqrt5-1}{3}\right) \approx (1{,}66;\ 0{,}99)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.