Sách giáo khoa Toán 9 Tập hai

Giải Bài 2 trang 119 SGK Toán 9

Thực hành trải nghiệm với phần mềm GeoGebra   Đã kiểm chéo

Đề bài

Vẽ một hình trụ và một hình nón có chung đáy và đỉnh của hình nón nằm trên mặt đáy còn lại của hình trụ.

Lời giải

Phân tích yêu cầu. Ta cần vẽ trong không gian hai khối có chung một mặt đáy (cùng một hình tròn đáy): một hình trụ và một hình nón. Ngoài ra đỉnh của hình nón phải nằm trên mặt đáy kia của hình trụ (mặt đáy đối diện với đáy chung).

Chọn số liệu cụ thể cho dễ hình dung: đáy chung là hình tròn tâm O(0;0;0)O(0;0;0), bán kính r=3r = 3; chiều cao hình trụ h=5h = 5 (nên mặt đáy còn lại của hình trụ là hình tròn tâm O′(0;0;5)O'(0;0;5)). Đỉnh hình nón đặt tại O′(0;0;5)O'(0;0;5) — đúng là tâm, nên nằm trên mặt đáy còn lại của hình trụ.

a) Mở không gian 3D. Vào bảng chọn *Hiển thị* → chọn *Hiển thị 3D* (Graphics 3D) để có hệ trục Ox, Oy, OzOx,\,Oy,\,Oz.

b) Vẽ hình trụ chung đáy. Gõ vào ô Nhập lệnh:
Cylinder((0,0,0),(0,0,5),3)\texttt{Cylinder((0,0,0),(0,0,5),3)}
Lệnh này tạo hình trụ có đáy dưới là hình tròn tâm O(0;0;0)O(0;0;0) bán kính 33, đáy trên là hình tròn tâm O′(0;0;5)O'(0;0;5) cùng bán kính 33, trục là đoạn OO′OO' cao h=5h = 5.

c) Vẽ hình nón chung đáy với hình trụ, đỉnh trên đáy kia. Gõ tiếp:
Cone((0,0,0),(0,0,5),3)\texttt{Cone((0,0,0),(0,0,5),3)}
Lệnh Cone\texttt{Cone} nhận: điểm thứ nhất là tâm đáy nón, điểm thứ hai là đỉnh nón, số thứ ba là bán kính đáy. Như vậy hình nón có:
- đáy là hình tròn tâm O(0;0;0)O(0;0;0), bán kính 33 — trùng khít với đáy dưới của hình trụ (chung đáy);
- đỉnh S(0;0;5)S(0;0;5) nằm đúng trên mặt đáy trên của hình trụ (vì S≡O′S \equiv O' là tâm hình tròn đáy trên).

d) Kiểm tra lại. Hai đáy đều là hình tròn tâm OO, bán kính 33 nên chung đáy ✓. Đỉnh nón S(0;0;5)S(0;0;5) có khoảng cách tới trục bằng 0≤30 \le 3 và nằm trong mặt phẳng z=5z = 5 chứa đáy trên của trụ, nên đỉnh nằm trên mặt đáy còn lại của hình trụ ✓. Có thể chỉnh màu, độ trong suốt (nháy phải khối → *Cài đặt* → *Màu sắc / Kiểu*) để thấy rõ hình nón nằm gọn bên trong hình trụ. Kéo chuột xoay hình 3D để quan sát. Có thể đổi r, hr,\,h hay vị trí đỉnh (miễn đỉnh vẫn ở mặt phẳng z=hz = h, tức Cone((0,0,0),(a,b,5),3)\texttt{Cone((0,0,0),(a,b,5),3)} với a2+b2≤9a^2+b^2 \le 9) vẫn thoả yêu cầu.

Đáp số

Mở Hiển thị 3DCylinder((0,0,0),(0,0,5),3)Cone((0,0,0),(0,0,5),3)Chung đáy tâm O bán kính 3, đỉnh nón S(0;0;5) nằm trên đáy trên của trụ (đpcm)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.