Sách giáo khoa Vật lí 10

Giải Câu hỏi 4 trang 53 SGK Vật lí 10

Bài 12. Chuyển động ném   Đã kiểm chéo

Đề bài

Người ta bắn một viên bi với vận tốc ban đầu 4 m/s hướng lên theo phương xiên 45∘45^\circ so với phương nằm ngang. Coi sức cản của không khí là không đáng kể.

a) Khi nào viên bi chạm sàn?

b) Xác định vận tốc của viên bi khi chạm sàn.

c) Xác định tầm xa L của viên bi.

Lời giải

Phân tích chuyển động ném xiên. Chọn gốc tại vị trí bắn, trục OxOx nằm ngang theo hướng ném, trục OyOy thẳng đứng hướng lên. Lấy g=9,8 m/s2g = 9{,}8\ \text{m/s}^2.

Vận tốc ban đầu được phân tích thành hai thành phần:
v0x=v0cos⁡45∘=4⋅22=22≈2,83 m/sv_{0x} = v_0\cos 45^\circ = 4\cdot\frac{\sqrt2}{2} = 2\sqrt2 \approx 2{,}83\ \text{m/s}
v0y=v0sin⁡45∘=4⋅22=22≈2,83 m/sv_{0y} = v_0\sin 45^\circ = 4\cdot\frac{\sqrt2}{2} = 2\sqrt2 \approx 2{,}83\ \text{m/s}

Theo phương ngang bi chuyển động đều; theo phương thẳng đứng bi chuyển động như vật ném lên rồi rơi (gia tốc −g-g).

a) Thời điểm viên bi chạm sàn.

Bi xuất phát từ sàn và trở về sàn, tức là độ cao y=0y = 0 (khác thời điểm ban đầu). Phương trình độ cao:
y=v0y t−12gt2=0⇒t(v0y−12gt)=0y = v_{0y}\,t - \frac{1}{2}gt^2 = 0 \Rightarrow t\left(v_{0y} - \frac{1}{2}gt\right) = 0

Nghiệm khác không:
t=2v0yg=2⋅229,8≈0,58 st = \frac{2v_{0y}}{g} = \frac{2\cdot 2\sqrt2}{9{,}8} \approx 0{,}58\ \text{s}

b) Vận tốc khi chạm sàn.

Thành phần ngang không đổi: vx=v0x=22≈2,83 m/sv_x = v_{0x} = 2\sqrt2 \approx 2{,}83\ \text{m/s}.

Thành phần thẳng đứng lúc chạm sàn:
vy=v0y−gt=22−9,8⋅0,577≈−2,83 m/sv_y = v_{0y} - g t = 2\sqrt2 - 9{,}8\cdot 0{,}577 \approx -2{,}83\ \text{m/s}
(dấu trừ: hướng xuống).

Độ lớn vận tốc:
v=vx2+vy2=(22)2+(22)2=8+8=4 m/sv = \sqrt{v_x^2 + v_y^2} = \sqrt{(2\sqrt2)^2 + (2\sqrt2)^2} = \sqrt{8+8} = 4\ \text{m/s}

Góc hợp với phương ngang: tan⁡α=∣vy∣vx=1⇒α=45∘\tan\alpha = \dfrac{|v_y|}{v_x} = 1 \Rightarrow \alpha = 45^\circ (hướng xuống dưới).

Vậy bi chạm sàn với vận tốc 4 m/s4\ \text{m/s}, nghiêng 45∘45^\circ dưới phương ngang — đúng bằng tốc độ ban đầu (do cơ năng bảo toàn, điểm ném và điểm chạm cùng độ cao).

c) Tầm xa L.

L=v0x t=22⋅229,8=89,8≈1,63 mL = v_{0x}\, t = 2\sqrt2 \cdot \frac{2\sqrt2}{9{,}8} = \frac{8}{9{,}8} \approx 1{,}63\ \text{m}

Có thể kiểm tra bằng công thức tầm xa: L=v02sin⁡2α0g=42⋅sin⁡90∘9,8=169,8≈1,63 mL = \dfrac{v_0^2\sin 2\alpha_0}{g} = \dfrac{4^2\cdot\sin 90^\circ}{9{,}8} = \dfrac{16}{9{,}8} \approx 1{,}63\ \text{m} — khớp.

Đáp số

t ≈ 0,58 sv = 4 m/s, nghiêng 45° dưới phương ngangL ≈ 1,63 m

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.