Giải Câu hỏi trang 56 SGK Vật lí 10
Đề bài
Hai tàu kéo giống nhau dùng dây cáp để kéo một tàu chở hàng bị chết máy vào cảng bằng hai lực và như hình dưới đây.
– Tàu chở hàng sẽ chuyển động theo hướng nào?
– Làm thế nào để tính được độ lớn của lực kéo tác dụng lên tàu chở hàng?
Hình vẽ một tàu chở hàng lớn bị chết máy đang được hai tàu kéo nhỏ kéo vào cảng bằng hai dây cáp. Hai dây cáp nối từ mũi tàu chở hàng tới hai tàu kéo, tạo thành hai lực kéo: lực hướng chếch lên trên về phía trước (tàu kéo phía trên) và lực hướng chếch xuống dưới về phía trước (tàu kéo phía dưới, có ghi chú "Tàu kéo"). Hai lực và hợp với nhau một góc, cùng kéo tàu chở hàng tiến về phía trước.
Lời giải
a) Hướng chuyển động của tàu chở hàng
Tàu chở hàng chịu tác dụng đồng thời của hai lực kéo và . Theo quy tắc tổng hợp lực (quy tắc hình bình hành), hai lực này được thay thế bằng một lực duy nhất là hợp lực :
Vì hai tàu kéo giống nhau nên hai lực kéo có độ lớn bằng nhau: . Khi đó hình bình hành tạo bởi và là một hình thoi, nên hợp lực nằm trên đường phân giác của góc hợp bởi hai lực và (trùng với trục đối xứng giữa hai dây cáp, tức hướng thẳng về phía trước, vào cảng).
Vậy tàu chở hàng sẽ chuyển động theo hướng của hợp lực , tức là theo phương nằm giữa hai dây cáp, hướng tiến về phía trước (vào cảng).
b) Cách tính độ lớn của lực kéo tác dụng lên tàu chở hàng
Độ lớn lực kéo tổng cộng chính là độ lớn hợp lực . Gọi là góc hợp bởi hai lực và . Áp dụng công thức tính độ lớn hợp lực của hai lực đồng quy:
Vì , đặt chung là , ta rút gọn:
Dùng hệ thức :
Như vậy, chỉ cần biết độ lớn mỗi lực kéo và góc giữa hai dây cáp, ta tính được độ lớn lực kéo tác dụng lên tàu chở hàng theo công thức (hoặc tổng quát ).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.