Sách giáo khoa Vật lí 10

Giải Câu hỏi trang 59 SGK Vật lí 10

Bài 13. Tổng hợp - phân tích lực. Cân bằng lực   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một vật được giữ yên trên một mặt phẳng nghiêng nhẵn bởi một lò xo (Hình 13.10).

a) Có những lực nào tác dụng lên vật?

b) Phân tích trọng lực tác dụng lên vật thành hai lực thành phần và nêu rõ tác dụng của hai lực này.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 59 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình vẽ một mặt phẳng nghiêng tạo với mặt phẳng ngang nằm bên dưới một góc α ở chân dốc. Trên mặt nghiêng có một vật nhỏ (khối hộp màu cam) nằm yên. Vật được nối với một lò xo đặt dọc theo mặt nghiêng; đầu trên của lò xo gắn cố định vào đỉnh dốc, nên lò xo giữ cho vật không trượt xuống dọc theo mặt phẳng nghiêng nhẵn.

Lời giải

a) Các lực tác dụng lên vật

Vật nằm cân bằng trên mặt phẳng nghiêng nhẵn nên chịu tác dụng của ba lực:

- Trọng lực P⃗\vec{P}: phương thẳng đứng, chiều hướng xuống dưới.
- Phản lực N⃗\vec{N} của mặt phẳng nghiêng: phương vuông góc với mặt phẳng nghiêng, chiều hướng ra khỏi mặt nghiêng.
- Lực đàn hồi F⃗dh\vec{F}_{dh} của lò xo: phương dọc theo mặt phẳng nghiêng, chiều hướng lên theo dốc (kéo vật, giữ cho vật không trượt xuống).

Vì vật đứng yên nên ba lực này cân bằng nhau: P⃗+N⃗+F⃗dh=0⃗\vec{P} + \vec{N} + \vec{F}_{dh} = \vec{0}.

b) Phân tích trọng lực thành hai lực thành phần

Chọn hai phương: một phương song song với mặt phẳng nghiêng và một phương vuông góc với mặt phẳng nghiêng. Phân tích trọng lực P⃗\vec{P} thành hai thành phần theo hai phương đó:

- Thành phần P⃗1\vec{P}_1 song song với mặt phẳng nghiêng, hướng xuống dốc, có độ lớn:
P1=Psin⁡αP_1 = P\sin\alpha
Thành phần này có tác dụng kéo vật trượt xuống dọc theo mặt phẳng nghiêng. Nó được cân bằng bởi lực đàn hồi của lò xo (Fdh=P1=Psin⁡αF_{dh} = P_1 = P\sin\alpha).

- Thành phần P⃗2\vec{P}_2 vuông góc với mặt phẳng nghiêng, ép vật vào mặt nghiêng, có độ lớn:
P2=Pcos⁡αP_2 = P\cos\alpha
Thành phần này có tác dụng ép vật vào mặt phẳng nghiêng. Nó được cân bằng bởi phản lực N⃗\vec{N} của mặt nghiêng (N=P2=Pcos⁡αN = P_2 = P\cos\alpha).

Với α\alpha là góc nghiêng của mặt phẳng so với phương ngang.

Đáp số

Ba lực: trọng lực P⃗\vec{P}, phản lực N⃗\vec{N}, lực đàn hồi lò xo F⃗dh\vec{F}_{dh}P1=Psin⁡αP_1 = P\sin\alpha (kéo vật trượt xuống, cân bằng với lực lò xo); P2=Pcos⁡αP_2 = P\cos\alpha (ép vật vào mặt nghiêng, cân bằng với phản lực NN)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.