Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Câu hỏi trang 14 SGK Vật lí 11

Bài 3. Vận tốc, gia tốc trong dao động điều hoà   Đã kiểm chéo

Đề bài

Ta có thể dựa vào đồ thị (x−t)(x - t) của dao động điều hoà để xác định vận tốc và gia tốc của vật được không?

Lời giải

Có thể xác định được, vì trong dao động điều hoà li độ, vận tốc và gia tốc liên hệ chặt chẽ với nhau qua phương trình x=Acos⁡(ωt+φ)x = A\cos(\omega t + \varphi).

a) Xác định vận tốc từ đồ thị (x−t)(x-t)

Vận tốc là đạo hàm của li độ theo thời gian:
v=x′=ΔxΔtv = x' = \frac{\Delta x}{\Delta t}
Về mặt đồ thị, vận tốc tại một thời điểm chính là độ dốc (hệ số góc) của tiếp tuyến với đường (x−t)(x-t) tại điểm đó.
- Nơi đồ thị dốc nhất (khi vật qua vị trí cân bằng x=0x = 0): tốc độ lớn nhất vmax=ωAv_{max} = \omega A.
- Nơi đồ thị có đỉnh hoặc đáy (vị trí biên x=±Ax = \pm A): tiếp tuyến nằm ngang, v=0v = 0.

Từ đồ thị ta đọc được biên độ AA và chu kì TT, suy ra ω=2πT\omega = \dfrac{2\pi}{T}, nên có thể viết phương trình vận tốc:
v=−ωAsin⁡(ωt+φ)v = -\omega A\sin(\omega t + \varphi)

b) Xác định gia tốc từ đồ thị (x−t)(x-t)

Gia tốc là đạo hàm của vận tốc theo thời gian, và trong dao động điều hoà nó luôn tỉ lệ với li độ:
a=v′=−ω2xa = v' = -\omega^2 x
Như vậy, khi đã biết ω\omega (từ chu kì TT) và đọc được giá trị li độ xx tại mỗi thời điểm trên đồ thị, ta tính ngay được gia tốc tương ứng.
- Ở vị trí biên x=±Ax = \pm A: gia tốc có độ lớn cực đại amax=ω2Aa_{max} = \omega^2 A.
- Ở vị trí cân bằng x=0x = 0: gia tốc bằng 00.

Kết luận: Hoàn toàn có thể dựa vào đồ thị (x−t)(x-t) để xác định vận tốc (bằng độ dốc tiếp tuyến) và gia tốc (qua hệ thức a=−ω2xa = -\omega^2 x) của vật dao động điều hoà.

Đáp số

Có; vận tốc = độ dốc tiếp tuyến của đồ thị (x−t)(x-t), v=−ωAsin⁡(ωt+φ)v = -\omega A\sin(\omega t+\varphi), vmax=ωAv_{max}=\omega ACó; gia tốc a=−ω2xa = -\omega^2 x, amax=ω2Aa_{max}=\omega^2 A

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.