Giải Câu hỏi trang 15 SGK Vật lí 11
Đề bài
So sánh đồ thị của vận tốc (Hình 3.2) với đồ thị của li độ (Hình 3.1), hãy cho biết vận tốc sớm pha hay trễ pha bao nhiêu so với li độ.
Hình 3.1 là đồ thị li độ – thời gian của vật dao động điều hoà với : trục tung là li độ (cm), trục hoành là thời gian (s) được chia mốc tại , , , , . Đường biểu diễn là một đường hình cosin : tại li độ đạt cực đại ; giảm dần và cắt trục hoành () tại ; đạt cực tiểu tại ; trở về tại ; rồi đạt lại cực đại tại . Biên độ dao động là , chu kì là .
Hình 3.2 là đồ thị vận tốc – thời gian của cùng vật đó với : trục tung là vận tốc (cm/s), trục hoành là thời gian (s) chia mốc tại , , , , . Đường biểu diễn là một đường hình sin : tại vận tốc bằng ; giảm xuống cực tiểu tại ; trở về tại ; tăng đến cực đại tại ; rồi về tại . Vận tốc biến thiên tuần hoàn với cùng chu kì , có giá trị cực đại . So sánh hai đồ thị: tại mỗi thời điểm đỉnh (cực đại) của đồ thị vận tốc đến sớm hơn đỉnh của đồ thị li độ một khoảng về thời gian.
Lời giải
Lập phương trình li độ và vận tốc từ hai đồ thị
Theo Hình 3.1, li độ có dạng hàm cosin, tại đạt cực đại , nên:
Theo Hình 3.2, vận tốc có dạng hàm sin, tại bằng và giảm xuống cực tiểu tại , nên:
So sánh pha
Viết lại vận tốc dưới dạng hàm cosin để so sánh với li độ:
Pha của li độ là , pha của vận tốc là . Pha của vận tốc lớn hơn pha của li độ một lượng .
Nhận xét từ đồ thị: mỗi đỉnh (giá trị cực đại) của đồ thị vận tốc đến sớm hơn đỉnh tương ứng của đồ thị li độ một khoảng thời gian . Khoảng thời gian ứng với độ lệch pha:
Kết luận: Vận tốc sớm pha hơn li độ một góc (tức sớm pha về thời gian).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.