Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Bài 3 trang 121 SGK Vật lí 12

Bài 25. Ứng dụng của phóng xạ   Đã kiểm chéo

Đề bài

Dùng máy đo phóng xạ của một mẫu gỗ của một cổ vật phát hiện được 240 phóng xạ mỗi phút. Biết rằng thành phần của mẫu gỗ có chứa 25 g 614C_6^{14}\mathrm{C} và 612C_6^{12}\mathrm{C}, chu kì bán rã của 614C_6^{14}\mathrm{C} là 5 730 năm và tỉ lệ nguyên tử 612C_6^{12}\mathrm{C} và 614C_6^{14}\mathrm{C} khi một sinh vật còn sống là 1012:110^{12}:1.

a) Xác định số nguyên tử 614C_6^{14}\mathrm{C} có trong mẫu gỗ.

b) Xác định độ tuổi của mẫu gỗ này.

Lời giải

a) Số nguyên tử 614C_6^{14}\mathrm{C} có trong mẫu gỗ (hiện nay)

Độ phóng xạ (số hạt phân rã trong một phút) liên hệ với số hạt nhân 614C_6^{14}\mathrm{C} còn lại NN theo công thức:

H=λN  ⇒  N=HλH = \lambda N \;\Rightarrow\; N = \dfrac{H}{\lambda}

với hằng số phóng xạ λ=ln⁡2T\lambda = \dfrac{\ln 2}{T}.

Đổi chu kì bán rã ra phút:

T=5730 năm=5730×365×24×60≈3,01⋅109 phútT = 5730 \text{ năm} = 5730 \times 365 \times 24 \times 60 \approx 3{,}01\cdot 10^{9}\ \text{phút}

λ=ln⁡2T=0,6933,01⋅109≈2,30⋅10−10 phút−1\lambda = \dfrac{\ln 2}{T} = \dfrac{0{,}693}{3{,}01\cdot 10^{9}} \approx 2{,}30\cdot 10^{-10}\ \text{phút}^{-1}

Với H=240H = 240 phân rã/phút:

N=Hλ=2402,30⋅10−10≈1,04⋅1012 nguyên tửN = \dfrac{H}{\lambda} = \dfrac{240}{2{,}30\cdot 10^{-10}} \approx 1{,}04\cdot 10^{12}\ \text{nguyên tử}

Vậy trong mẫu gỗ hiện có khoảng 1,04⋅10121{,}04\cdot 10^{12} nguyên tử 614C_6^{14}\mathrm{C}.

b) Độ tuổi của mẫu gỗ

Khi sinh vật còn sống, tỉ lệ nguyên tử 612C:614C=1012:1_6^{12}\mathrm{C} : {}_6^{14}\mathrm{C} = 10^{12} : 1. Vì 614C_6^{14}\mathrm{C} chiếm tỉ lệ rất nhỏ nên coi 25 g gần như là khối lượng của 612C_6^{12}\mathrm{C}.

Số nguyên tử 612C_6^{12}\mathrm{C}:

N12=mM NA=2512×6,022⋅1023≈1,25⋅1024N_{12} = \dfrac{m}{M}\,N_A = \dfrac{25}{12}\times 6{,}022\cdot 10^{23} \approx 1{,}25\cdot 10^{24}

Số nguyên tử 614C_6^{14}\mathrm{C} lúc cây còn sống (số ban đầu):

N0=N121012=1,25⋅10241012≈1,25⋅1012 nguyên tửN_0 = \dfrac{N_{12}}{10^{12}} = \dfrac{1{,}25\cdot 10^{24}}{10^{12}} \approx 1{,}25\cdot 10^{12}\ \text{nguyên tử}

Theo định luật phóng xạ: N=N0 2−t/TN = N_0\, 2^{-t/T}, suy ra:

t=T⋅ln⁡N0Nln⁡2t = T\cdot\dfrac{\ln\dfrac{N_0}{N}}{\ln 2}

Với N0N=1,25⋅10121,04⋅1012≈1,20\dfrac{N_0}{N} = \dfrac{1{,}25\cdot 10^{12}}{1{,}04\cdot 10^{12}} \approx 1{,}20:

t=5730×ln⁡1,20ln⁡2=5730×0,1850,693≈1,53⋅103 nămt = 5730\times \dfrac{\ln 1{,}20}{\ln 2} = 5730\times \dfrac{0{,}185}{0{,}693} \approx 1{,}53\cdot 10^{3}\ \text{năm}

Vậy cổ vật (mẫu gỗ) có độ tuổi khoảng 15301530 năm.

Đáp số

N ≈ 1,04·10¹² nguyên tử ¹⁴Ct ≈ 1,53·10³ năm (khoảng 1530 năm)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.