Cao Bá Quát
NXB Tân Dân 1940
Trúc Khê (Ngô Văn Triện)
172 Trang
File PDF-SCAN
1 Dòng-dõi họ Cao ở Phú-thị Nước non Kinh-bắc, vẫn là một danh-khu của xứ Bắc-hà ; mà họ Cao l ở làng Phú-thị tš rh huyện Gia-lâm, từ dời Hiậu Lê, vẫn là một cự-tộc, nối dời khoa-hoạn. Người trội nhất trong họ ấy xưa kia là Cao Bái-Hiên # ì #F, làm đến Binh-bộ Thượng-thư ở triều vua Lê. kiêm lính chức Tham-tụng (thủ-tướng) trong phủ chúa Trịnh. Dái-Hiên tiên-sinh là một người có tiếng liêm-khiết, quan làm đến tề-phụ mà nhà vần thanh-bần. Trong khi chấp-chính ở triều- đình, được sĩ dân rất là mến-phục. ồi đến Cao Cửu-Chiếu # A 34 lính giáo-chức ở huyện Gia-dịnh (nay là Gia-bình thuộc Bấc-ninh), đào tạo nên nhiều người ;
thành-đạt, người ta đều khâm-agưống là một nhà đạo-đức văn-chương. Còn ngoài ra, những người do chân khoa- mục mà làm đến phủ-thú, huyện-lệnh cũng nhiều, và phần nhiều biết trọng đường thao-thủ. Ngòi ĐÐức-thủgp khoi dòng kinh sử, Phả Cao-dương treo chữ lấn thân, JDói đời khoa bảng xuất thân, Trăm năm lấu chứữ thanh-cần làm òia. Kế đến dời ông đồ Cao. Tuy dã từng bao năm nấu sử sôi kinh, nhưng gặp hồi loạn-lạc cuối Í.ê, ông không ra thi-cử đề cầu tiến-đạt. Ông ở nhà đóng vai ân-sĩ, vui với văn-chương kinh-sử ; rồi sau khi Bẩn-triều bình-định toàn quốc, trời quang mây tạnh, tiên-sinh thiết trướng dạy học-trò. Bà đỏ Cao là một người đàn-bà rất hiền. Một tay bà buôn bán đảm-dang, làm cho gia- kế ngày một phong-lưu, khiến chồng không bao giờ phải bận tâm về việc nhà, chỉ việc chuyên công đèn sách. Ông đồ lại hay có bạn khách lui tới. Mối khi bạn chồng đến chơi, bà
lo thết đãi rất tươm-tất. Có khi người bạn ở chơi hàng mấy ngày, cùng chồng bàn văn s L I - H . mẻ * giảng sách, vân cứ tươi vui chiều đãi, h, bà [ hiu đ chẳng chút ngại phiền. Bà thật có thÊ đại-biều cho các bà đồ bà khóa ở nước ta về thời nho- học ngày xưa. Đương buôi nho-học thịnh-hành, bẳng vàng mũ bạc, còn là cái mục-đích duy- nhất của đời người con giai, ông Nghè, ông Công còn dược cả xä-hội tôn-sùng, thì trong nữ-giới, thực đã sản ra nhiều người hiền-phụ với những đức-tính nhấn-nại hi-sinh rất đáng quý. Các bà đồ ngày xưa thường suốt cả một đời thắt lưng buộc bụng, chạy ngược đâm xuôi, hoặc buôn bán, hoặc cửi canh, hoặc làm dủ các nghề vất vả nhọc nhằn đề kiếm lấy tiền lương nuôi chồng ăn học. Bao giờ các bà cũng treo một cái hi-vọng ở trước mất : Nữa mai tên chiếm bảng uàng, Võng anh đi trước, uống nàng đi sau. Bởi thế các bà lấy sự nuôi chồng ăn học là một cái bồn-phận thiêng-liêng của mình : )
Trên đây là phần đầu tài liệu — bấm Đọc sách để xem đầy đủ.